Σάββατο, 19 Νοεμβρίου 2016

"Ο Έλληνας Τούρκος": Από τη σκλαβιά στον παράδεισο

Μία απίστευτη ιστορία από τα χρόνια της ελληνικής επανάστασης φέρνει στο φως ένα νέο ιστορικό πόνημα. Πρόκειται για την ιστορία ενός παιδιού που σώθηκε από τη σφαγή της Χίου, το 1822, πουλήθηκε ως σκλάβος και κατέληξε να γίνει Μέγας Βεζίρης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

 




Ουδείς από τους κατοίκους της Χίου φανταζόταν τι θα ακολουθήσει βλέποντας την ανοιξιάτικη εκείνη ημέρα του 1822, Μεγάλη Εβδομάδα, στα ανοιχτά της θάλασσας την τεράστια τουρκική αρμάδα να κατευθύνεται στο εξεγερμένο νησί. Οι Τούρκοι δεν θα αποβιβαστούν τούτη τη φορά για μία από τις συνήθεις επιχειρήσεις καταστολής και παραδειγματισμού των επαναστατών, αλλά για να αφανίσουν το ευτυχισμένο νησί. Και δεν θ’ αφήσουν πέτρα πάνω στην πέτρα. Εσφαξαν, έκαψαν, ατίμασαν, άρπαξαν γυναικόπαιδα για να τα πουλήσουν δούλους και να «εμπλουτίσουν» τα χαρέμια.

Ο πολιτισμένος κόσμος θα φρίξει από τη βαρβαρότητα, ο Ντελακρουά θα αποτυπώσει τη σφαγή σ’ ένα από τα μεγαλειώδη έργα του, «...θάνατος πέρα ώς πέρα» θα γράψει στο ποίημά του «Το αγόρι της Χίου» ο Βίκτωρ Ουγκό, στη Δύση θα φουντώσει ο φιλελληνισμός που θα λειτουργήσει ως καύσιμο για τους επαναστατημένους Ελληνες.

Ο Ιμπραήμ Εντχεμ Πασάς ήταν τότε έξι ή οχτώ χρόνων. Δεν ήταν αυτό το όνομά του, και ούτε βεβαίως είχε το αξίωμα του πασά. Ο Ιμπραήμ ήταν Ελληνας, χριστιανός ορθόδοξος και κανείς δεν γνωρίζει το πραγματικό του όνομα. Το βέβαιο είναι ότι αυτό το «αγόρι της Χίου», που σώθηκε από τη σφαγή, πουλήθηκε ως σκλάβος, έφτασε να γίνει Μέγας Βεζίρης, πρωθυπουργός δηλαδή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Τη διαδρομή του μικρού Ελληνόπουλου από την «κόλαση της Χίου» το 1822 στον παράδεισο της Υψηλής Πύλης, όπως αποτυπώνεται στα υπάρχοντα αρχεία, περιγράφει ο συγγραφέας κ. Χρίστος Χριστοδούλου στο βιβλίο του με τίτλο «Ο Eλληνας Τούρκος» που κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες στη Θεσσαλονίκη (Επίκεντρο).

Ο μικρός Ελληνας θα πουληθεί σκλάβος στον Τούρκο αρχιναύαρχο Χουσρέβ Πασά, που ήταν άτεκνος, και σύμφωνα με τα τότε έθιμα του πολέμου πρώτα θα προσηλυτιστεί στο Ισλάμ. Αντιλαμβανόμενος ότι είχε να κάνει με παιδί υψηλής ευφυΐας ο Οθωμανός αξιωματούχος έστειλε τον Ιμπραήμ στο Παρίσι για σπουδές απ’ όπου επέστρεψε με το πτυχίο του μεταλλειολόγου μηχανικού και εντάχθηκε στον στρατό. Θα ακολουθήσει μια ξέφρενη πορεία προς την κορυφή της πυραμίδας εξουσίας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με τον «Ελληνα Τούρκο» να κατακτά σε διάστημα 50 χρόνων τις πιο υψηλές θέσεις του κράτους, όπως αξιωματικός του στρατού, υπασπιστής του σουλτάνου, υπουργός Εσωτερικών, υπουργός Δημοσίων Εργων, υπουργός Υγιεινής, κυβερνήτης των Ιωαννίνων, υπουργός Εξωτερικών, πρεσβευτής, πρόεδρος του συμβουλίου επικρατείας, συντάκτης των κυριότερων εκσυγχρονιστικών και μεταρρυθμιστικών νομοθετημάτων της Αυτοκρατορίας, και τέλος Μέγας Βεζίρης.

«Η ελληνική καταγωγή του ήταν σε όλους γνωστή. Ο ίδιος όμως και το περιβάλλον του τροφοδοτούσαν την άποψη ότι ήταν μουσουλμάνος Κιρκασιανής καταγωγής, κάτι που δεν επικράτησε τελικά. Ο Ιμπραήμ Εντχέμ έζησε μια ζωή μουσουλμάνου ζηλωτή, προσεκτικά οργανωμένη ώστε να μην παρεξηγηθεί ως ψευδομουσουλμάνος ή αποστάτης. Γι’ αυτό αφιερώθηκε με ειλικρίνεια και εντιμότητα στην υπηρεσία της Αυτοκρατορίας που τον ανέδειξε παρότι του στέρησε την οικογένεια, τη θρησκεία και το νησί του», λέει στην «Κ» ο κ. Χριστοδούλου.

Καταγωγή


Το βιβλίο υιοθετεί τρεις βασικές εκδοχές ως προς την ελληνική του καταγωγή. «Κάποιοι Χιώτες ερευνητές αναφέρουν την οικογένεια Πυρρίκη από τη Βέσσα της Χίου. Ο μεγαλοτραπεζίτης Γεώργιος Ζαρίφης, στενός φίλος του Μεγάλου Βεζίρη και δανειστής του Οθωμανικού κράτους, ισχυρίζεται ότι ο Εντχέμ καταγόταν από τους Σκαραμαγκάδες, άποψη που μάλλον φαίνεται να προτιμούν οι σημερινοί απόγονοί του στην Τουρκία. Τέλος, υπάρχει και μια τρίτη εκδοχή που την εμφάνισαν οι εφημερίδες της Αθήνας το 1877, την περίοδο που ο Εντχέμ έγινε Μέγας Βεζίρης: Οτι τάχα ο πασάς είχε στη μικρή τότε ελληνική πρωτεύουσα αδελφό καθηγητή του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου από την οικογένεια Κόκκινου της Χίου».

Ο Ιμπραήμ Εντχέμ Πασάς πέθανε στην Κωνσταντινούπολη το 1893 και τάφηκε στο Τέμενος της Μιχριμάχ Σουλτάνας στο Σκούταρι, που έχτισε ο κατά πολλούς ελληνικής επίσης καταγωγής, μεγαλοφυής αρχιτέκτονας Σινάν. Η είδηση του θανάτου του και το ελληνικό βιογραφικό του έτυχαν τότε παγκόσμιας προβολής.

Ο μεγάλος γιος του, ο Οσμάν Χαμντί Μπέης, θεωρείται σήμερα ο μεγαλύτερος ζωγράφος της Τουρκίας και ήταν ο μόνος που δήλωνε ότι η καταγωγή τους ήταν ελληνική.

Πηγή: "Η Καθημερινή" (βλ. http://www.kathimerini.gr/884265/article/epikairothta/ellada/agori-ths-xioy-apo-sklavos-vezirhs

Τετάρτη, 27 Ιουλίου 2016

Ισοκράτης: Συμβουλές για μια χρηστή διακυβέρνηση


Η σημερινή ανάρτηση δεν αποτελεί ένα ακόμη αφιέρωμα. Περισσότερο πρόκειται για έναν ιστορικό σηματοδότη για όλους τους πολιτικούς άρχοντες Ο πάντα επίκαιρος Ισοκράτης, όσο αγοραφοβικός ήταν, τόσο πάθος και ευθυκρισεία τον χαρακτήριζαν, τα οποία και αποτύπωνε στα γραπτά του. Στο απόσπασμα που ακολουθεί, ο μεγάλος ρητοροδιδάσκαλος αναλύει την έννοια της χρηστής διακυβέρνησης. Οι συμβουλές προς τον εκάστοτε ηγεμόνα όσον αφορά τον τρόπο επιλογής των ανθρώπων του στενού του περιβάλλοντος πρέπει να χαρακτηρίζονται, κατά τον Ισοκράτη, από τις αρετές της εγκράτειας, της σωφροσύνης και της τήρησης του ορθού μέτρου.

 [27] Φίλους κτῶ μὴ πάντας τοὺς βουλομένους, ἀλλὰ
τοὺς τῆς σῆς φύσεως ἀξίους ὄντας, μηδὲ μεθ’ ὧν ἥδιστα
συνδιατρίψεις, ἀλλὰ μεθ’ ὧν ἄριστα τὴν πόλιν διοικήσεις.
ἀκριβεῖς ποιοῦ τὰς δοκιμασίας τῶν συνόντων, εἰδὼς ὅτι
πάντες οἱ μή σοι πλησιάσαντες ὅμοιόν σε τοῖς χρωμένοις
εἶναι νομιοῦσιν. τοιούτους ἐφίστη τοῖς πράγμασιν τοῖς μὴ
διὰ σοῦ γιγνομένοις, ὡς αὐτὸς τὰς αἰτίας ἕξων ὧν ἂν ἐκεῖνοι
πράξωσιν. [28] πιστοὺς ἡγοῦ μὴ τοὺς ἅπαν ὅ τι ἂν λέγῃς ἢ
ποιῇς ἐπαινοῦντας, ἀλλὰ τοὺς τοῖς ἁμαρτανομένοις ἐπιτι-
μῶντας. δίδου παρρησίαν τοῖς εὖ φρονοῦσιν, ἵνα περὶ ὧν
ἂν ἀμφιγνοῇς, ἔχῃς τοὺς συνδοκιμάσοντας. διόρα καὶ τοὺς
τέχνῃ κολακεύοντας καὶ τοὺς μετ’ εὐνοίας θεραπεύοντας,
ἵνα μὴ πλέον οἱ πονηροὶ τῶν χρηστῶν ἔχωσιν. ἄκουε τοὺς
λόγους τοὺς περὶ ἀλλήλων, καὶ πειρῶ γνωρίζειν ἅμα τούς
τε λέγοντας, ὁποῖοί τινές εἰσι, καὶ περὶ ὧν ἂν λέγωσιν.
[29] ταῖς αὐταῖς κόλαζε ζημίαις τοὺς ψευδῶς διαβάλλοντας,
αἷσπερ τοὺς ἐξαμαρτάνοντας.

    Ἄρχε σαυτοῦ μηδὲν ἧττον ἢ τῶν ἄλλων, καὶ τοῦθ’
ἡγοῦ βασιλικώτατον, ἂν μηδεμιᾷ δουλεύῃς τῶν ἡδονῶν,
ἀλλὰ κρατῇς τῶν ἐπιθυμιῶν μᾶλλον ἢ τῶν πολιτῶν. μηδε-
μίαν συνουσίαν εἰκῇ προσδέχου μηδ’ ἀλογίστως, ἀλλ’ ἐπ’
ἐκείναις ταῖς διατριβαῖς ἔθιζε σαυτὸν χαίρειν, ἐξ ὧν αὐτός
τ’ ἐπιδώσεις καὶ τοῖς ἄλλοις βελτίων εἶναι δόξεις. [30] μὴ
φαίνου φιλοτιμούμενος ἐπὶ τοῖς τοιούτοις ἃ καὶ τοῖς κακοῖς
διαπράξασθαι δυνατόν ἐστιν, ἀλλ’ ἐπ’ ἀρετῇ μέγα φρονῶν,
ἧς οὐδὲν μέρος τοῖς πονηροῖς μέτεστιν. νόμιζε τῶν τιμῶν
ἀληθεστάτας εἶναι μὴ τὰς ἐν τῷ φανερῷ μετὰ δέους γιγνο-
μένας, ἀλλ’ ὅταν αὐτοὶ παρ’ αὑτοῖς ὄντες μᾶλλόν σου τὴν
γνώμην ἢ τὴν τύχην θαυμάζωσιν. λάνθανε μέν, ἢν ἐπί τῴ
σοι συμβῇ τῶν φαύλων χαίρειν, ἐνδείκνυσο δὲ περὶ τὰ
μέγιστα σπουδάζων.

    [31] Μὴ τοὺς μὲν ἄλλους ἀξίου κοσμίως ζῆν τοὺς δὲ
βασιλεῖς ἀτάκτως, ἀλλὰ τὴν σαυτοῦ σωφροσύνην παρά-
δειγμα τοῖς ἄλλοις καθίστη, γιγνώσκων ὅτι τὸ τῆς πόλεως
ὅλης ἦθος ὁμοιοῦται τοῖς ἄρχουσιν. σημεῖον ἔστω σοι τοῦ
καλῶς βασιλεύειν, ἂν τοὺς ἀρχομένους ὁρᾷς εὐπορωτέρους
καὶ σωφρονεστέρους γιγνομένους διὰ τὴν σὴν ἐπιμέλειαν.
[32] περὶ πλείονος ποιοῦ δόξαν καλὴν ἢ πλοῦτον μέγαν τοῖς
παισὶν καταλιπεῖν· ὁ μὲν γὰρ θνητός, ἡ δ’ ἀθάνατος, καὶ
δόξῃ μὲν χρήματα κτητά, δόξα δὲ χρημάτων οὐκ ὠνητή, καὶ
τὰ μὲν καὶ φαύλοις παραγίγνεται, τὴν δ’ οὐχ οἷόν τε ἀλλ’ ἢ
τοὺς διενεγκόντας κτήσασθαι. τρύφα μὲν ἐν ταῖς ἐσθῆσι καὶ
τοῖς περὶ τὸ σῶμα κόσμοις, καρτέρει δ’ ὡς χρὴ τοὺς βασιλεύ-
οντας ἐν τοῖς ἄλλοις ἐπιτηδεύμασιν, ἵν’ οἱ μὲν ὁρῶντες διὰ
τὴν ὄψιν ἄξιόν σε τῆς ἀρχῆς εἶναι νομίζωσιν, οἱ δὲ συνόντες
διὰ τὴν τῆς ψυχῆς ῥώμην τὴν αὐτὴν ἐκείνοις γνώμην ἔχωσιν.

     [33] Ἐπισκόπει τοὺς λόγους ἀεὶ τοὺς σαυτοῦ καὶ τὰς
πράξεις, ἵν’ ὡς ἐλαχίστοις ἁμαρτήμασιν περιπίπτῃς. κράτι-
στον μὲν τῆς ἀκμῆς τῶν καιρῶν τυγχάνειν, ἐπειδὴ δὲ δυσ-
καταμαθήτως ἔχουσιν, ἐλλείπειν αἱροῦ καὶ μὴ πλεονάζειν·
αἱ γὰρ μετριότητες μᾶλλον ἐν ταῖς ἐνδείαις ἢ ταῖς ὑπερβο-
λαῖς ἔνεισιν. [34] ἀστεῖος εἶναι πειρῶ καὶ σεμνός· τὸ μὲν
γὰρ τῇ τυραννίδι πρέπει, τὸ δὲ πρὸς τὰς συνουσίας ἁρμότ-
τει. χαλεπώτατον δὲ τοῦτο πάντων ἐστὶ τῶν προσταγμά-
των· εὑρήσεις γὰρ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τοὺς μὲν σεμνυνομένους
ψυχροὺς ὄντας, τοὺς δὲ βουλομένους ἀστείους εἶναι ταπει-
νοὺς φαινομένους. δεῖ δὲ χρῆσθαι μὲν ἀμφοτέραις ταῖς ἰδέαις
ταύταις, τὴν δὲ συμφορὰν τὴν ἑκατέρᾳ προσοῦσαν διαφεύ-
γειν. [35] ὅ τι ἂν ἀκριβῶσαι βουληθῇς ὧν ἐπίστασθαι προσή-
κει τοὺς βασιλεῖς, ἐμπειρίᾳ μέτιθι καὶ φιλοσοφίᾳ· τὸ μὲν γὰρ
φιλοσοφεῖν τὰς ὁδούς σοι δείξει, τὸ δ’ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἔργων
γυμνάζεσθαι δύνασθαί σε χρῆσθαι τοῖς πράγμασι ποιήσει.

Ισοκράτης προς Νικοκλέα (2.27-35)


Μετάφραση Κ.Θ. Αραπόπουλος. 1950. Ισοκράτους Προς Δημόνικον, Προς Νικοκλέα, Νικοκλής ή Κύπριοι. Αρχαίον κείμενον, εισαγωγή, μετάφρασις, σημειώσεις. Αθήνα: Πάπυρος.

[27] Να αποκτάς φίλους όχι όλους όσοι θέλουν την φιλίαν σου, αλλ' εκείνους που προσαρμόζονται εις τον χαρακτήρα σου, ούτε εκείνους με τους οποίους θα περάσης ευχάριστα τον χρόνον, αλλά εκείνους μετά των οποίων θα διοικήσης άριστα την πόλιν. Να ελέγχης με ακρίβειαν εκείνους που σε συναναστρέφονται με την πεποίθησιν, ότι όλοι όσοι δεν δύνανται να σε πλησιάσουν, θα πιστεύσουν ότι είσαι όμοιος με εκείνους που απολαύουν την φιλίαν σου. Εις τας υποθέσεις, που δεν διεξάγονται υπό σού, να διορίζης προς διαχείρισίν των άλλους με την ιδέαν ότι συ ο ίδιος θα ευθύνεσαι δι' όσα εκείνοι θα πράξουν. [28] Να νομίζης ως τους πλέον πιστούς σου φίλους όχι εκείνους που επαινούν παν ό,τι ήθελες είπει ή πράξει, αλλ' εκείνους που σε επικρίνουν διά τα σφάλματά σου. Να παρέχης ελευθερίαν λόγου εις τους ορθώς σκεπτομένους, διά να έχης εκείνους με τους οποίους μαζί θα εξετάσης τα ζητήματα διά τα οποία αμφιβάλλεις. Να διακρίνης τους επιτηδείους κόλακας από εκείνους, οι οποίοι προσφέρουν τας υπηρεσίας των κινούμενοι από ευμενή διάθεσιν, διά να μη ευρίσκωνται πλησίον σου εις ανωτέραν μοίραν οι κακοί από τους εναρέτους. Άκουε τους λόγους τους οποίους λέγουν οι άνθρωποι περί αλλήλων και προσπάθει να διαφωτίζεσαι συγχρόνως και δι' εκείνους που ομιλούν ποίοι είναι και δι' εκείνους διά τους οποίους ούτοι ομιλούν. [29] Με τας ιδίας τιμωρίας να τιμωρής τους συκοφάντας με τας οποίας τιμωρείς τους εγκληματούντας.
Να κυριαρχής του εαυτού σου εξ ίσου όπως εξουσιάζεις τους άλλους, και τούτο να νομίζης ότι είναι το κατ' εξοχήν προτέρημα του βασιλέως, δηλαδή να μη εξουσιάζεσαι από καμμίαν ηδονήν, αλλά περισσότερον να είσαι κυρίαρχος των παθών σου, παρά των πολιτών. Να μη συνάπτης κανένα σύνδεσμον άνευ λόγου και απερισκέπτως, αλλά να συνηθίζης τον εαυτόν σου να ευχαριστήται με εκείνας εκ των ενασχολήσεων, εκ των οποίων και συ ο ίδιος θα προοδεύσης και εις τους άλλους θα φανής ότι είσαι καλύτερος.
[30] Να μη στηρίζης την φήμην σου εις τας τοιαύτας πράξεις τας οποίας και οι κακοί δύνανται να πράξουν, αλλά να φαίνεσαι ότι είσαι υπερήφανος διά την αρετήν σου, της οποίας ουδόλως μετέχουν οι κακοί. Να νομίζης ότι αληθέσταται εκ των τιμών είναι όχι εκείναι αι οποίαι αποδίδονται εις το φανερόν και εμπνέονται από φόβον, αλλ' αι τιμαί, αι οποίαι προέρχονται από ανθρώπους, οι οποίοι ευρισκόμενοι μόνοι των θαυμάζουν μάλλον τον χαρακτήρα σου παρά την περιουσίαν σου. Να προσπαθής να μη γίνεσαι αντιληπτός, αν σου συμβή να ευχαριστηθής διά κάτι ανάξιον λόγου, να φαίνεσαι δε ότι ασχολείσαι με τα ευγενή και μεγάλα. [31] Να μη έχεις την αξίωσιν οι μεν άλλοι να ζουν κοσμίως, οι δε βασιλείς χωρίς ευπρέπειαν, αλλά την ιδικήν σου σωφροσύνην να παρέχης παράδειγμα εις τους άλλους, έχων υπ' όψιν σου ότι ο χαρακτήρ ολοκλήρου της πόλεως διαμορφούται κατά τρόπον όμοιον προς τον χαρακτήρα των αρχόντων. Ας είναι εις σε ως σημείον ότι κυβερνάς με σωφροσύνην το ότι βλέπεις τους υπηκόους σου να γίνωνται ευπορώτεροι και χρηστότεροι το ήθος διά των φροντίδων σου. [32] Να θέτης εις ανωτέραν μοίραν το να αφήσης εις τα παιδιά σου καλόν όνομα παρά μεγάλην περιουσίαν· διότι ο μεν πλούτος είναι θνητός η δε καλή φήμη αθάνατος, και διά της καλής μεν φήμης δύνανται να αποκτηθούν τα χρήματα, αλλά η καλή φήμη δεν δύναται να εξαγορασθή διά των χρημάτων· και τα μεν χρήματα έρχονται εις τας χείρας και των κακών, την δε καλήν φήμην δεν είναι δυνατόν να αποκτήσουν παρά μόνον όσοι διεκρίθησαν. Να ενδύεσαι με μεγαλοπρέπειαν και να καλλωπίζεσαι, τουναντίον δε να τηρής το μέτρον εις τας άλλας συνηθείας της ζωής, όπως αρμόζει εις τους βασιλείς, ίνα εκείνοι μεν που σε βλέπουν σε νομίζουν άξιον της αρχής κρίνοντες από την καθόλου εξωτερικήν εμφάνισιν, όσοι δε σε συναναστρέφονται, βλέποντες την δύναμιν της ψυχής σου, να έχουν την ιδίαν γνώμην περί σού με όσους κρίνουν από την εξωτερικήν σου όψιν. [33] Να εξετάζης μετά προσοχής πάντοτε τους λόγους σου και τας πράξεις σου, διά να περιπίπτης όσον το δυνατόν εις ολιγώτερα σφάλματα. Διότι άριστον μεν είναι να επιτυγχάνη κανείς το προσήκον μέτρον, αλλ' επειδή δυσκόλως γίνεται τούτο αντιληπτόν, να προτιμάς να έχης ολιγώτερα του δέοντος και όχι περισσότερα· διότι το προσήκον μέτρον (το ορθόν) ενυπάρχει μάλλον εις την έλλειψιν παρά εις την υπερβολήν.
[34] Να είσαι ευγενής εις τους τρόπους σου και σοβαρός· διότι η μεν σοβαρότης αρμόζει εις την άσκησιν της απολύτου εξουσίας, η δε ευγένεια είναι το στόλισμα της εν τη κοινωνία αναστροφής· η συμβουλή αύτη είναι η δυσκολωτάτη από όλας τας συμβουλάς· διότι θα εύρης ως επί το πολύ εκείνους μεν που είναι σοβαροί να είναι ψυχροί, εκείνοι δε που θέλουν να είναι ευγενείς, να φαίνωνται ταπεινοί· πρέπει λοιπόν να μεταχειρίζεσαι μεν και τας δύο ταύτας ιδιότητας, να αποφεύγης δε το μειονέκτημα που υπάρχει εις εκάστην εκ τούτων. [35] Ό,τι θελήσης να εξακριβώσης εξ εκείνων τα οποία πρέπει να γνωρίζουν οι βασιλείς, να το επιδιώκης συνενώνων την πείραν με την θεωρίαν· διότι η μεν θεωρία θα σου δείξη την μέθοδον της ερεύνης, το να γυμνάζεσαι δε επάνω εις αυτά τα έργα (η εμπειρία) θα σε κάμη να δύνασαι να μεταχειρίζεσαι αυτά τα πράγματα.

Πηγή: Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα - Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας

Τρίτη, 14 Ιουνίου 2016

Θίοντορ Ρούζβελτ: Ο ακούραστος καταθλιπτικός πρόεδρος



Ο Θίοντορ Ρούζβελτ ήταν ένας πραγματικά ακούραστος άνθρωπος. Αντιπρόεδρος επί Γουίλιαμ ΜακΚίνλι, τον διαδέχθηκε στην προεδρία των ΗΠΑ όταν εκείνος δολοφονήθηκε, στις 14 Σεπτεμβρίου 1901. Ο Ρούζβελτ ήταν τότε μόλις 43 ετών. Επανεξελέγη το 1904 και παραιτήθηκε το 1909, στα 51 του χρόνια. Σήμερα, ο Ρούζβελτ θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Αμερικανούς προέδρους όλων των εποχών, αντάξιος του Λίνκολν και του Ουάσινγκτον. Για να περιγράψει τον φρενήρη χαρακτήρα του, ο τιμημένος με Πούλιτζερ βιογράφος του, Έντμουντ Μόρις, δανείστηκε μια φράση από ένα σύντομο αλλά διεισδυτικό δοκίμιο του Γάλλου συγγραφέα Λεόν Μπαζαλζέτ: "Αυτά τα ξεχειλίσματα φαινομενικής επιθετικότητας, βίαια και παιχνιώδη ταυτόχρονα, ήταν περισσότερο ενδεικτικά ενεργητικότητας, παρά σοβαρής σκέψης. Το φράγμα έπρεπε να ξεχειλίζει διαρκώς, για να παραμείνει καθαρό και γαλήνιο το νερό στον πυθμένα".

Εκτός από την παροιμιώδη ενεργητικότητά του, ο Αμερικανός πρόεδρος υπέφερε από περιοδικές κρίσεις κατάθλιψης. Η πολιτική του ανέλιξη ήταν σχεδόν μυθιστορηματική.

Ύστερα από αρκετές πιέσεις, ο Ρούζβελτ κατάφερε να διοριστεί βοηθός υπουργός Ναυτικών, στις 19 Απριλίου 1887. Δεν άργησε να αφήσει τη σφραγίδα του στο υπουργείο, θέτοντάς το ουσιαστικά σε ετοιμοπόλεμη κατάσταση. Ακριβώς ένα χρόνο αργότερα, το Κογκρέσο ψήφισε υπέρ της κουβανικής ανεξαρτησίας. Την επόμενη μέρα, ο πρόεδρος ΜακΚίνλι υπέγραψε το ψήφισμα και δεσμεύτηκε για παραχωρήσει τη διακυβέρνηση της χώρας στον κουβανικό λαό μετά την απελευθέρωση. Στις 23 Απριλίου, ο ΜακΚίνλι έκανε έκκληση για την κατάταξη 125.000 εθελοντών στον τακτικό αμερικανικό στρατό, που μέχρι εκείνη τη στιγμή αριθμούσε 28.000 άνδρες. Ο Ρούζβελτ ανέλαβε δράση. Μέσα σε λίγες μέρες, η πρώτη ίλη ιππικού, οι περίφημοι "Θυελλώδεις Ιππείς", ήταν γεγονός και ο Τίθαντορ (Teethadore), όπως τον αποκαλούσε η New York Press για τα πεταχτά του δόντια, ετοιμαζόταν να γράψει ιστορία. Ως συνταγματάρχης, οδήγησε τους άνδρες του στη νίκη στη μάχη του Λόφου του Σαν Χουάν, την 1η Ιουλίου 1888, στον ισπανοαμερικανικό πόλεμο. Κατόπιν, εξελέγη κυβερνήτης της Νέας Υόρκης με άνετη πλειοψηφία και στη συνέχεια υπέβαλε υποψηφιότητα για τη θέση του αντιπροέδρου με τους Ρεπουμπλικανούς.

Από τα παιδικά του χρόνια ο Ρούζβελτ υπέφερε από κρίσεις άσθματος και διάρροιες, αλλά αγνοούσε τους γιατρούς του που του συνιστούσαν να προσέχει. Στις 14 Φεβρουαρίου 1884 η μητέρα του πέθανε από τυφοειδή πυρετό. Έντεκα ώρες αργότερα, την ίδια μέρα, πέθανε και η σύζυγός του, η Άλις Λη, από τη νόσο του Μπράιτ, κάποια μορφή εντερίτιδας, λίγο μετά τη γέννηση του πρώτου τους παιδιού. Ο Ρούζβελτ έγινε ράκος. Η καταχώριση στο ημερολόγιό του εκείνη την ημέρα αποτελείται από μία μόνο φράση: "Έσβησε το φως της ζωής μου". Ήταν μόλις 25 ετών. Κατέφυγε στο αγρόκτημά του και άρχισε να γυμνάζεται και να κάνει ιππασία εντατικά, για να ξεχάσει τη θλίψη του. Αργότερα, ταλαιπωρήθηκε και από άλλες κρίσεις άσθματος, απόρροια του υπερβολικού άγχους του. Πολλοί ψυχολόγοι και βιογράφοι θεωρούν πλέον ότι ο Ρούζβελτ έπασχε από διπολική διαταραχή.

Ο Ρούζβελτ έκανε ορειβασία στην ψηλότερη κορυφή της οροσειράς Αντιροντάκ, στην πολιτεία της Νέας Υόρκης, όταν πληροφορήθηκε ότι ο ΜακΚίνλι είχε δολοφονηθεί. Ευθύς αμέσως ανέλαβε τα προεδρικά καθήκοντα, διατηρώντας τα για επτά χρόνια. Στο διάστημα της προεδρίας του οι κρίσεις άγχους και άσθματος πέρασαν στο περιθώριο και δεν στάθηκαν εμπόδιο στην εκτέλεση των καθηκόντων του. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν οι ιστορικοί: "Η έμφυτη επιθετικότητά του κυριαρχούσε στα νεανικά του χρόνια, αλλά στην ωριμότητά του είχε πλέον σμιλέψει τον χαρακτήρα του και κατάφερνε να δείξει αυτοσυγκράτηση, σαν ηφαίστειο σκεπασμένο με στερεοποιημένη λάβα. Δεν υπήρξαν σοβαρές ρωγμές για τρία χρόνια - πριν από την ανάληψη της προεδρίας". Ως πρόεδρος, ο Ρούζβελτ επιδιδόταν με πάθος στο μποξ, προφανώς για να εκτονώσει την επιθετικότητά του. Κατά τη διάρκεια φιλικού πυγμαχικού αγώνα τραυματίστηκε σοβαρά, με αποτέλεσμα να χάσει οριστικά την όραση από το αριστερό του μάτι, γεγονός που αποσιωπήθηκε τότε από την κοινή γνώμη.

Παρά τις επιθετικές του τάσεις, ο Ρούζβελτ διέγραψε μία άκρως επιτυχημένη πορεία στο "οβάλ γραφείο". Διασφάλισε τη διάνοιξη της Διώρυγας του Παναμά, αναγνωρίζοντας τη στραγητική αναγκαιότητα της ύπαρξης μιας διόδου ανάμεσα στον Ατλαντικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό. Δίνοντας μία διαφορετική ερμηνεία στο περίφημο "Δόγμα Μονρόε", απέκλεισε την ίδρυση ξένων βάσεων στην Καραϊβική, εξασφαλίζοντας έτσι για τις Ηνωμένες Πολιτείες το αποκλειστικό δικαίωμα παρέμβασης στη Λατινική Αμερική. Η Κούβα απελευθερώθηκε και οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ενισχύθηκαν.

Το 1905 ο Ρούζβελτ πέτυχε την υπογραφή ειρηνευτικής συνθήκης ανάμεσα στην Ιαπωνία και τη Ρωσία, για την οποία τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ. Επίσης, επιδόθηκε σε μια επιχείρηση εκκαθάρισης της αμερικανικής πολιτικής σκηνής, με αποτέλεσμα να μειωθούν τα περιστατικά δημόσιου ξυλοδαρμού. Ακόμα, έθεσε το θεσμικό πλαίσιο για τη λειτουργία της οικονομίας της αγοράς, επαναφέροντας τον νόμο κατά των τραστ.

Το 1906 χειρίστηκε με υπερβολική αυστηρότητα την απειθαρχία κάποιων μαύρων στρατιωτών στο Μπράουνσβιλ του Τέξας, κάτι που παραδέχθηκε αργότερα και ο ίδιος. Επίσης, ο Ρούζβελτ ήταν από τους πρώτους πολιτικούς που ασχολήθηκαν με την προστασία του περιβάλλοντος. Κατά τη διάρκεια της θητείας του ίδρυσε πέντε εθνικά πάρκα και δεκαοκτώ εθνικά μνημεία. Ήταν ευερέθιστος, κυριαρχικός, ανυπόμονος, συχνά εριστικός, αλλά και τρομερά αγαπητός σε μεγάλες μερίδες του κόσμου.

Όταν ο Ρούζβελτ παραιτήθηκε από την προεδρία, όρισε διάδοχό του τον Χάουαρντ Ταφτ. Εκτός από ανεπαρκής, ο Ταφτ υπέφερε από αποφρακτική υπνική άπνοια, μια διαταραχή του ύπνου, που, σε συνδυασμό με την παχυσαρκία του, τον έκανε ληθαργικό και ακατάλληλο για το προεδρικό αξίωμα. Στις εκλογές του 1912 ο Ρούζβελτ έκανε το λάθος να έρθει σε απευθείας σύγκρουση τόσο με τον Ταφτ όσο και με τον Δημοκρατικό υποψήφιο Γούντροου Γουίλσον, καθώς έβαλε υποψηφιότητα με το Κόμμα των Προοδευτικών, που είχε πρόσφατα συστήσει. Κατά τη διάρκεια προεκλογικής ομιλίας, δέχθηκε έναν πυροβολισμό, αλλά σώθηκε χάρη στη μεταλλική θήκη των γυαλιών που είχε στην τσέπη του σακακιού του. Παρά το ματωμένο πουκάμισό του και τη σφαίρα στο στήθος του, ο Ρούζβελτ συνέχισε να μιλάει και διακήρυξε: "Δεν αρκεί αυτό για να σκοτώσετε την αλκή!". Τελικά, ο Γουίλσον νίκησε εύκολα το διασπασμένο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Ο Ρούζβελτ κέρδισε περισσότερες ψήφους από τον Ταφτ, αλλά έχασε την πολυπόθητη προεδρία. Μετά από αυτή την ήττα δεν ήταν πλέον ο ίδιος άνθρωπος. Κλείστηκε στον εαυτό του και δήλωνε: "Είμαι ανείπωτα μόνος. Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο μόνος νιώθει ο άνθρωπος που έχει βιώσει την απόρριψη από τους δικούς του".

Για να καταπολεμήσει τη μοναξιά και την κατάθλιψη, ο Ρούζβελτ στράφηκε και πάλι στη σωματική άσκηση και τις περιπέτειες, λαμβάνοντας μέρος σε επιχείρηση χαρτογράφησης του ποταμού Ντούβιντα, που σήμερα φέρει το όνομά του. Αργότερα, υπέβαλε αίτηση για να υπηρετήσει στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στη Γαλλία, αλλά ο πρόεδρος Γουίλσον την απέρριψε.

Ο Θίοντορ Ρούζβελτ πέθανε στις 6 Ιανουαρίου 1919, στα 60 του χρόνια, εξουθενωμένος από τη διπολική διαταραχή με την οποία έζησε για όλη του τη ζωή. Μια ζωή γεμάτη δράση, ρίσκο και..."λαβωμένο πνεύμα".

ΠΗΓΗ: David Owen, "Ασθενείς ηγέτες στην εξουσία" (σελ. 39-44)

Τρίτη, 7 Ιουνίου 2016

Στηλιτικά 1875


Με την ονομασία στηλιτικά, φέρονται διάφορα πολιτικά επεισόδια που συνέβησαν στην Αθήνα το 1875, με προπηλακισμούς βουλευτών, λόγω παρατεινόμενων συνταγματικών παραβάσεων κατά τη λήψη αποφάσεων στη Βουλή, χωρίς δηλαδή την απαιτούμενη απαρτία. Οι δε κυβερνητικοί βουλευτές που συμμετείχαν σε αυτές τις συνεδριάσεις αποκαλούνταν στηλίτες.

Συγκεκριμένα κατά την ΣΤ΄ Βουλευτική Περίοδο και ειδικότερα στις 4 Φεβρουαρίου του 1874 μετά την παραίτηση της κυβέρνησης του Επαμεινώνδα Δεληγιώργη που είχε μετρήσει μόλις 20 ημέρες βίου, κλήθηκε να αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας ο κομματάρχης Δημήτριος Βούλγαρης, ο επιλεγόμενος "τζουμπές", που είχε πλειοψηφήσει, ο οποίος και σχημάτισε κυβέρνηση στις 9 Φεβρουαρίου. Επελθούσης διαφωνίας μεταξύ αυτού και των άλλων αρχηγών κομμάτων, αναγκάσθηκε να παραιτηθεί. Επειδή όμως δεν κατέστη τότε δυνατόν να σχηματιστεί κυβέρνηση, παρέμεινε ο ίδιος στην εξουσία και διέλυσε τη Βουλή. Στις 25 Ιουλίου συνήλθε η νέα Βουλή όπου η μεν πλειοψηφία αποτελούταν από οπαδούς του Βούλγαρη, πλην όμως δεν συγκροτούσαν την απαραίτητη απαρτία για νομοθετικό έργο. Κατά το άρθρο 56 του τότε Συντάγματος, επί συνόλου 190 βουλευτών απαρτία λογιζόταν η παρουσία τουλάχιστον 96 βουλευτών. Οι δε προσκείμενοι βουλευτές στον Βούλγαρη ήταν μόνο 85.

Παρά ταύτα, στις 30 Νοεμβρίου του 1874 η κυβέρνηση με παρουσία 85 βουλευτών προχώρησε στην ψήφιση του προϋπολογισμού του έτους. Οι αντιπολιτευόμενοι τότε θεώρησαν την απόφαση αυτή αντισυνταγματική και αποχώρησαν, ενώ η κυβέρνηση κήρυξε τη λήξη της συνόδου. Στις 5 Μαρτίου του 1875 συγκλήθηκε η Βουλή σε έκτακτη σύνοδο. Επειδή όμως και τότε η κυβερνώσα παράταξη δεν ευρέθηκε σε απαρτία, παρισταμένων μόνο 81 βουλευτών, η κυβέρνηση, δίνοντας άλλη ερμηνεία στο σχετικό άρθρο του συντάγματος, συνέχισε το νομοθετικό της έργο. Τότε όλοι οι υπόλοιποι πολιτικοί αρχηγοί συνασπίστηκαν σε κοινό αγώνα κατά της κυβέρνησης, δημιουργώντας πορείες και έκτροπα, προπηλακίζοντας τους κυβερνητικούς βουλευτές όπου βρίσκονταν ή εμφανίζονταν. Όλος ο αντιπολιτευόμενος τότε τύπος ξεσήκωσε την κοινή γνώμη, απαιτώντας να γράφονται καθημερινά στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων τα ονόματα των βουλευτών αυτών, προκειμένου έτσι ο λαός να γνωρίζει με ποιους και χωρίς απαρτία η Βουλή ψήφιζε σοβαρά νομοσχέδια, κατά το πρότυπο που εφαρμοζόταν στην Αρχαία Αθήνα, με τις ατιμωτικές στήλες στις οποίες αναγράφονταν τα ονόματα των προδοτών της πόλης. Εξ αυτού τα γεγονότα αυτά έμειναν στη νεότερη ιστορία με το όνομα στηλιτικά.

Τελικά, τα έκτροπα, μετά και από παρέμβαση του Βασιλιά Γεωργίου του Α΄ ανάγκασαν τον Βούλγαρη σε παραίτηση. Στις 27 Απριλίου του 1875 ο Χαρίλαος Τρικούπης σχημάτισε κυβέρνηση και διέλυσε τη Βουλή, αποκαθιστώντας την τάξη.

Ο Γεώργιος Σουρής, καυτηριάζοντας τα στηλιτικά, έγραψε, μεταξύ άλλων:
"Και άρχισε να γίνεται των νόμων λειτουργία
και ανεβοκατέβαιναν τα τότε Υπουργεία.
Και ήλθαν τα Στηλιτικά και οι Μαραθωνομάχοι
εις τον Μεγαλειότατον εγύρισαν τη ράχη
και όλοι εμελέτησαν κι΄ εσκέφθησαν καινά,
κι΄ εσείσθησαν κι΄ ετράνταξαν κοιλάδες και βουνά".
"Υπουργεία": Έτσι λέγονταν τότε οι κυβερνήσεις,
"Μαραθωνομάχοι": Έτσι αποκαλεί ο Σουρής τους βουλευτές, από τους μαραθώνιους λόγους τους,
"εσκέφθησαν καινά": Είτε με νέες ερμηνείες, είτε χωρίς απαρτία.

Κυριακή, 10 Απριλίου 2016

Πρώτη μέρα στο σχολείο...



Την πρώτη ημέρα του σχολείου, η μικρή μαθήτρια δεν συνοδεύτηκε από τους γονείς της, παρά μόνο από τέσσερις οπλισμένους αστυνομικούς.

Την διαδρομή από το σπίτι της έως το σχολείο την έκανε ανάμεσα σε πλήθος που ήταν παρατεταγμένο στις δύο πλευρές του δρόμου, ανάμεσα σε ουρλιαχτά και σε αντικείμενα που της πετούσαν για να την χτυπήσουν.

Όταν μπήκε στην αίθουσα της τάξης της, αντιλήφθηκε ότι ήταν η μοναδική μαθήτρια παρούσα: Όλοι οι άλλοι μαθητές είχαν αποτραβηχτεί από τους γονείς τους. Και όχι μόνο. Και οι δάσκαλοι αρνήθηκαν να κάνουν το μάθημά τους: Όλοι εκτός μιας, που για ένα έτος ήταν η μοναδική της δασκάλα.

Για όλο έτος η μικρή μαθήτρια έπαιρνε μαζί της φαγητό από το σπίτι της για να αποφύγει απόπειρες δηλητηρίασης. Και η οικογένειά της υπέστη εκβιασμούς: Ο πατέρας της έχασε την εργασία του, στη μητέρα της απαγορεύτηκε να πραγματοποιεί τα ψώνια της στο γειτονικό μπακάλικο, οι παππούδες της εκδιώχθηκαν από τους αγρούς που καλλιεργούσαν, όπου κατείχαν μονάχα το μισό της παραγωγής τους.

Το μοναδικό φταίξιμο της Ruby Bridges ήταν το μαύρο χρώμα του δέρματός της. Ήταν η πρώτη έγχρωμη μαθήτρια που μπήκε σε ένα σχολείο, κάτι που έως εκείνη την στιγμή ήταν προνόμιο των λευκών.

Ήταν το 1960, στη Νέα Ορλεάνη.

Σάββατο, 2 Απριλίου 2016

Άνοιξη


Καθώς βρισκόμαστε στην καρδιά της Άνοιξης...

Sandro Botticelli και "Primavera"

"Η Άνοιξη" ή "Η Αλληγορία της Άνοιξης", έργο τέμπερας μεγάλων διαστάσεων (203 x 314 cm), χρονολογείται περίπου το 1478.

Το θέμα του πίνακα: Ένα σκιερό άλσος, πιθανόν πορτοκαλεώνας, πλούσιο σε βλάστηση με θάμνους και φρούτα. Κάτω από τον γαλάζιο ουρανό εμφανίζονται εννέα φιγούρες συμμετρικά τοποθετημένες, ενώ το έδαφος είναι λιβάδι με πλούσια συλλογή από λουλούδια (έχουν αναγνωριστεί πάνω από 90 διαφορετικά είδη λουλουδιών απο βοτανολόγους, κυρίως από είδη που ανθίζουν στην περιοχή). 

Διαβάζοντας τον πίνακα από δεξιά προς τα αριστερά βλέπουμε:
- Τον θεό Ζέφυρο να φυσά ελαφρά και να κρατά στα χέρια του μια γυναικεία φιγούρα.
- Τη νύμφη Χλωρίδα, την οποία κρατά ο Ζέφυρος
- Την θεά των λουλουδιών και της Άνοιξης, Φλόρα. Είναι η ίδια η νύμφη Χλωρίδα, η οποία έχει πλέον ενωθεί με τον άνεμο και έχει ανθίσει.
- Στο μέσον η θεϊκή Αφροδίτη στέκεται μπροστά από θάμνο μυρτιάς και επιβλέπει τα γεγονότα.
- Ο μικρός θεός Έρωτας πετά πάνω από τη θεά με δεμένα τα μάτια του και σκοπεύει με το τόξο του.
- Οι τρεις γυναικείες φιγούρες που λικνίζονται απαλά και φορούν πέπλα με τα χρώματα της οικογενείας των Μεδίκων, καθώς και χαρακτηριστικά στολίδια, αντιπροσωπεύουν τις τρεις Χάριτες (εικόνα εμπνευσμένη από την "Θεία Κωμωδία" του Δάντη)
- Ο θεός Ερμής τελευταίος αριστερά έχει υψώσει το Κηρύκειο και διώχνει τα σύννεφα που εμφανίζονται, τα οποία θα μπορούσαν να σκοτεινιάσουν τον πίνακα.

Ο πίνακας φέρει αρκετά στιλιστικά χαρακτηριστικά που χαρακτηρίζουν την τέχνη του Μποτιτσέλι. Είναι σύνθεση που τονίζει τις ελικοειδείς γραμμές, έχει πολύ χρώμα και προσεγμένη λεπτομέρεια. 

Πρόκειται για μία περίτεχνη μυθολογική αλληγορία της άνθησης της γονιμότητας του κόσμου, ένα κλασικό αντιπροσωπευτικό έργο του Botticelli και συνολικά της Αναγέννησης. Ως θέμα για την εποχή του αντικατοπτρίζει μια ηθική αλήθεια, με αποτέλεσμα πολλοί κριτικοί να αντιληφθούν νεοπλατωνικές θεωρήσεις.

Δευτέρα, 14 Μαρτίου 2016

Κούλουμα


Με την ονομασία Κούλουμα χαρακτηρίζεται ο υπαίθριος πανηγυρισμός της «Καθαράς Δευτέρας».

Με την Καθαρά Δευτέρα ξεκινά η Μεγάλη Τεσσαρακοστή για την Ορθόδοξη Εκκλησία, ενώ ταυτόχρονα σημαίνεται το τέλος των Απόκρεω. Η Καθαρά Δευτέρα ονομάστηκε έτσι διότι αυτή τη μέρα οι Χριστιανοί «καθαρίζονταν» πνευματικά και σωματικά. Είναι μέρα νηστείας αλλά και αργίας για τους Χριστιανούς. Η νηστεία διαρκεί 40 μέρες, όσες ήταν και οι μέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο. Η Καθαρά Δευτέρα εορτάζεται 48 ημέρες πριν από την Κυριακή της Ανάστασης του Χριστού, το χριστιανικό Πάσχα.

Μέχρι σήμερα δεν έχει εξακριβωθεί η αρχαία προέλευση της εορτής. Οι εορτάζοντες τα «Κούλουμα» τρώνε άζυμο άρτο («λαγάνες»), ενώ καταναλώνουν κυρίως νηστίσιμα φαγητά, τα λεγόμενα σαρακοστιανά, όπως π.χ. ταραμά, ταραμοσαλάτα, θαλασσινά, ελιές, κρεμμύδια, διάφορα λαχανικά, χαλβά κ.ά..

Η γιορτή αυτή είναι πανελλήνια και σύμφωνα με κάποιους, έχει αθηναϊκή καταγωγή, ενώ κατ' άλλους, βυζαντινή. Στην Κωνσταντινούπολη εορταζόταν έντονα από πλήθος κόσμου που συνέρρεε σε έναν από τους επτά λόφους της πόλης και συγκεκριμένα σε εκείνον του ελληνικότατου οικισμού των «Ταταούλων».

Στην Αθήνα, από πολλές δεκαετίες προ του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου τα Κούλουμα γιορταζόταν στις πλαγιές του λόφου του Φιλοπάππου, όπου οι Αθηναίοι «τρωγόπιναν» καθισμένοι στους βράχους από το μεσημέρι μέχρι τη δύση του ήλιου. Οι περισσότεροι χόρευαν υπό τους ήχους πλανόδιων μουσικών, κατά παρέες, είτε δημοτικούς είτε λαϊκούς χορούς υπό τους ήχους «λατέρνας».

Το σούρουπο όλοι οι Ρουμελιώτες γαλατάδες της Αθήνας έστηναν λαμπρό χορό κυρίως τσάμικο γύρω από τους στύλους του Ολυμπίου Διός, παρουσία των Βασιλέων και πλήθους κόσμου.

Σήμερα τα Κούλουμα γιορτάζονται σχεδόν σε όλες τις πόλεις της Ελλάδας, μαζί με το κύριο της ημέρας έθιμο του πετάγματος του «χαρταετού», αλλά και το γνωστό "γαϊτανάκι", που συνιστά έθιμο που έφεραν στην κυρίως Ελλάδα οι πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία. Ειδικότερα στην Αθήνα, με την ιστορική συνέχεια της παρουσίας του ανώτατου άρχοντα τονίζεται η λαογραφική αξία του εθίμου αυτού στον Λόφο του Φιλοπάππου.

Για την ετυμολογία του ονόματος, που παραμένει άγνωστη, όπως και η αρχή του εορτασμού, υπάρχουν πολλές απόψεις. Κατά μερικούς προήλθε από τον αναγραμματισμό της λατινικής λέξης cumulus, που σημαίνει σωρός, αφθονία ή επίλογος-κορύφωση, υποδηλώνοντας έτσι το πολύ "φαγοπότι" με πολύ χορό, ή το τέλος της εορταστικής περιόδου της αποκριάς. Ειδικότερα, όμως, ο Α. Καμπούρογλου σημειώνει ότι ο όρος είναι καθαρά αθηναϊκός και προέρχεται από τις κολώνες του ναού του Ολυμπίου Διός, που τις αποκαλούσαν στη νεότερη ιστορία οι Αθηναίοι columna, κόλουμνα, κούλoυμνα, κούλουμα, χωρίς όμως αυτό και να προσδιορίζει την αρχή της εορτής, που πιθανολογείται κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας.Ο ίδιος όμως προσθέτει στις σημειώσεις του ότι ο λόφος επί του οποίου βρίσκεται το Θησείο ονομάζονταν στην αρχή της εποχής του Όθωνα, "τριανταδυό κολώνες". Χαρακτηριστικό επίσης είναι ότι στα τούρκικα η γιορτή ονομάζεται «Μπακλά χουράν» από τη λέξη «μπακλά», που σημαίνει κουκιά.
 
Σημείωση: Η λέξη "λαγάνα" προέρχεται ετυμολογικά από το αρχαίο λάγανον, το οποίο μάλλον ήταν πλατύ, άζυμο ψωμί από αλεύρι και λάδι χαλαρής/πλαδαρής υφής. Από τη ρίζαρίζα -λαγ (λάγος =χαλαρός) προέρχονται και οι λέξεις λαγαρός ή λάγνος. Στις Εκκλησιάζουσες του Αριστοφάνη αναφέρεται η φράση: "λάγανα πέπεταιαν". Επίσης στη μετάφραση της Αγίας Γραφής (Έξοδος) των Ο΄ (Εβδομήκοντα), αναφέρεται: "και λάγανα άζυμα κεχρισμένα εν ελαίω" .