Δευτέρα, 21 Αυγούστου 2017

Περί ολοκληρωτισμών


Μιλώντας για ολοκληρωτισμούς και θίγοντας ευαίσθητα ελατήρια ορισμένων... Θα έγραφα λίγες γραμμές, αλλά προτιμώ τις "χίλιες λέξεις" μιας εικόνας:

17 Σεπτεμβρίου 1939: Ο αξιωματικός του ναζιστικού γερμανικού στρατού δίνει το χέρι του στον Σοβιετικό αξιωματικό, που μόλις έχει συναντήσει επί του συνόρου των ζωνών επιρροής των δύο χωρών (Ναζιστικής Γερμανίας και Σοβιετικής Ένωσης), πάνω στο διαμελισμένο σώμα της Πολωνίας. Εφαρμογή του Συμφώνου μη επίθεσης ή Συμφώνου Μολότωφ-Ρίμπεντροπ (είχε συνομολογηθεί στις 23-8-1939).

Όπως σωστά "κραυγάζει" ο Αρκάς, μόνον οι μη ολοκληρωμένοι άνθρωποι θαυμάζουν ολοκληρωτικά καθεστώτα. Σε κάθε τόπο, σε κάθε χρόνο.

Κυριακή, 6 Αυγούστου 2017

Το "καταραμένο" 1936 και η δικτατορία του Μεταξά




Το 1936 ήταν για την ελληνική πολιτική σκηνή ένα έτος που ενδείκνυται για... συνωμοσιολογίες. Όσοι γνωρίζουν τον γράφοντα προσωπικά γνωρίζουν πως μόνο συνωμοσιολόγος δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Η ιστορία, όμως, παίζει συχνά περίεργα και μακάβρια παιχνίδια. Ένα από αυτά έλαβε χώρα στο αναφερόμενο έτος 1936 και αυτό ακριβώς θα ήθελα να «θυμηθώ» και να «θυμίσω», με αφορμή τη συμπλήρωση 81 ετών από την επιβολή της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου από τον Ιωάννη Μεταξά.

Κατά τη διάρκεια του 1936 έφυγαν από τη ζωή όλες οι σημαίνουσες πολιτικές προσωπικότητες της τότε Ελλάδας. Μια αλληλουχία θλιβερών γεγονότων, διανθισμένη από πολιτικές απερισκεψίες των αστικών πολιτικών σχηματισμών αλλά και καταστροφικές επιλογές του ΚΚΕ έμελλαν να οδηγήσουν στη, διά της νόμιμης οδού, ανάληψης της διακυβέρνησης από τον Ιωάννη Μεταξά, με τις ευλογίες του παλατιού, και την εγκαθίδρυση δικτατορικού καθεστώτος στη χώρα. 

Ας δούμε τα πράγματα, όμως, γραμμικά, όπως τα σταχυολογεί η «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους»:

Στις 19 Οκτωβρίου 1910 ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ διόρισε πρωθυπουργό τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Την ίδια μέρα ο Ιωάννης Μεταξάς έλαβε πρόσκληση να επισκεφτεί τον Βενιζέλο στο ξενοδοχείο που διέμενε. Όταν τον συνάντησε, ο Βενιζέλος του πρόσφερε τη θέση του πρώτου υπασπιστή του. Έτσι, ο Μεταξάς έγινε ο σύνδεσμος του πρωθυπουργού με τα ανάκτορα. Ικανότατος αξιωματικός με ιδιαίτερα υψηλό δείκτη ευφυΐας, ο Μεταξάς συμμετείχε σε όλες τις μάχες του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, θεωρούμενος επίσης ως ο εμπνευστής και δημιουργός του σχεδίου κατάληψης του Μπιζανίου. Το 1916-17, ωστόσο, έφτασε η ώρα της ρήξης με τον Βενιζέλο. Ο Μεταξάς έμεινε, ως φανατικός φιλοβασιλικός, πιστός στον Κωνσταντίνο Α΄, την ώρα που ο Βενιζέλος παραιτείτο και συγκροτούσε στη Θεσσαλονίκη την «Κυβέρνηση της Εθνικής Άμυνας».

Ύστερα από σειρά εξελίξεων, ο Μεταξάς ίδρυσε το 1922 το δικό του κόμμα, το Κόμμα των Ελευθεροφρόνων. Εισήλθε στη Βουλή για πρώτη φορά το 1935, αφού έλαβε 152.285 ψήφους και εξέλεξε επτά βουλευτές. Η συγκεκριμένη εποχή ήταν εποχή πολιτικών αναταραχών, ακυβερνησίας και ρευστότητας. Έτσι, με νέο εκλογικό σύστημα, ο Μεταξάς κατόρθωσε το 1936, λαμβάνοντας το 1/3 των ψήφων που είχε λάβει την προηγούμενη φορά και συγκεκριμένα 50.137, να εκλέξει και πάλι επτά βουλευτές.
Στην κρίσιμη εκείνη εκλογική αναμέτρηση, το Κόμμα των Φιλελευθέρων του Ελευθερίου Βενιζέλου και το Λαϊκό Κόμμα του Παναγή Τσαλδάρη ισοψήφισαν. Έτσι, κατά το τότε ισχύον Σύνταγμα, ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄ αναδεικνυόταν αυτομάτως σε ρυθμιστή των πολιτικών διαδικασιών. Στις 30 Νοεμβρίου 1935 ο Γεώργιος διόρισε πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Δεμερτζή με την εντολή να σχηματίσει μία «άχρουν κυβέρνηση», δηλαδή μια κυβέρνηση κομματικά ουδέτερη, με συμμετοχή εκπροσώπων όσο το δυνατών περισσότερων κομμάτων, πλην φυσικά του ΚΚΕ. Στις 9 Μαρτίου 1936 ο βασιλάς διόρισε τον Ιωάννη Μεταξά αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και Υπουργό των Στρατιωτικών. Επρόκειτο, αναμφίβολα, για το πρώτο βήμα προς τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου.

Στις 18 Μαρτίου 1936 ο Ελευθέριος Βενιζέλος, αυτοεξόριστος στο Παρίσι, παθαίνει εγκεφαλικό και πεθαίνει σε ηλικία 72 ετών. Η σορός του έρχεται στην Ελλάδα, αλλά το μίσος των βασιλικών κύκλων της κυβέρνησης και φυσικά των ίδιων των ανακτόρων δεν επιτρέπουν στον Βενιζέλο να επιστέψει στην Αθήνα ούτε νεκρός, ώστε να πραγματοποιηθεί εξόδιος ακολουθία. Έτσι, το πλοίο που τον μεταφέρει πηγαίνει κατευθείαν στην Κρήτη, όπου και θα ταφεί, στο Ακρωτήρι των Χανίων.

Λιγότερο από ένα μήνα αργότερα, στις 13 Απριλίου ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Δεμερτζής πεθαίνει εντελώς αιφνιδίως από ανακοπή καρδιάς. Αμέσως ο βασιλιάς διορίζει τον Μεταξά πρωθυπουργό. Μολονότι διαπρεπείς προσωπικότητες της εποχής εξέφρασαν επιφυλάξεις, τα αστικά κόμματα έδωσαν αμφότερα ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση Μεταξά. Στις 30 Απριλίου 1936 η Βουλή, με ψήφισμά της, παρέσχε απόλυτη ελευθερία κινήσεων στον Μεταξά. Επίσης, στις 17 Μαΐου 1936 έφυγε από τη ζωή ο αρχηγός του Λαϊκού Κόμματος και πρώην πρωθυπουργός, Παναγής Τσαλδάρης, αφήνοντας και το συντηρητικό-φιλοβασιλικό στρατόπεδο «ορφανό». Τον Ιανουάριο του ίδιου έτους είχε φύγει από τη ζωή ο επίσης πρώην πρωθυπουργός και πραξικοπηματίας, στρατηγός Γεώργιος Κονδύλης.

Τη δεδομένη στιγμή, την πλέον απειλητική για την ασθενική μεσοπολεμική ελληνική δημοκρατία, μετά τη δικτατορία του Πάγκαλου, το ΚΚΕ έδωσε τη χαριστική βολή. Στις 8-10 Μαΐου 1936 στη Θεσσαλονίκη έλαβε χώρα μεγάλη καπνεργατική απεργία, κατά την οποία η κρατική καταστολή υπήρξε ωμότατη και είχε ως αποτέλεσμα 12 νεκρούς και 300 τραυματίες. Σε αντίδραση των γεγονότων αυτών, ακολούθησε παλλαϊκή απεργία και διαδήλωση, την οποία υποστήριξε και η ίδια η στρατιωτική φρουρά που στάλθηκε για να την καταστείλει. Το τελευταίο αυτό γεγονός ερμηνεύτηκε λανθασμένα από την ηγεσία του ΚΚΕ ως ένδειξη επαναστατικού κλίματος στο λαό και ως το ελληνικό ανάλογο του ρωσικού επαναστατικού κινήματος που είχε λάβει χώρα στην Αγία Πετρούπολη τον Φεβρουάριο του 1917 και λειτούργησε ως πρελούδιο της Οκτωβριανής Επανάστασης.

Κάτι τέτοιο όμως στην Ελλάδα δεν επρόκειτο να συμβεί, καθώς οι πλατιές λαϊκές μάζες δυσανασχετούσαν μεν με την άλογη κρατική βία, αλλά δεν οργανώνονταν μαζικά στο ΚΚΕ. Χαρακτηριστικό μάλιστα είναι το γεγονός της μικρής επιρροής του κομμουνιστικού κόμματος στον αγροτικό πληθυσμό της χώρας, ο οποίος στην πλειοψηφία του εξακολουθούσε να στηρίζει τα αστικά κόμματα.

Όμως το κομμουνιστικό κόμμα, σα να μην υφίστατο η πραγματικότητα αυτή, προχώρησε σε δεύτερο απανωτό σφάλμα. Με συμφωνία όλων των συνδικαλιστικών παρατάξεων προχώρησε σε κήρυξη πανελλαδικής απεργίας για τις 5 Αυγούστου, μέσα σε κλίμα γενικευμένης πόλωσης και με τον – γνωστό για τις αντι-δημοκρατικές του απόψεις – Ιωάννη Μεταξά, ήδη προ πολλού, νόμιμα διορισμένο πρωθυπουργό της χώρας.

Η προκήρυξη της απεργίας τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή έδωσε στον Μεταξά την αφορμή που μέχρι τότε ενδόμυχα ζητούσε προκειμένου να μετατρέψει τη νομιμοφανή εξουσία του σε ολοκληρωτικό καθεστώς. Έχοντας την υποστήριξη των αστικών πολιτικών δυνάμεων, εκμεταλλεύτηκε τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης για να παρουσιάσει τις εργατικές κινητοποιήσεις ως προπομπούς ανατροπής του πολιτεύματος. Ενίσχυσε την κρατική καταστολή, ήλεγξε όλες τις συνδικαλιστικές και κομματικές οργανώσεις, αφού «αποκατέστησε την τάξη» στη συμπρωτεύουσα χρησιμοποιώντας ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις. Κήρυξε τον στρατιωτικό νόμο στη Μακεδονία, διέλυσε τις εργατικές οργανώσεις και ουσιαστικά έθεσε εκτός νόμου το ΚΚΕ, συλλαμβάνοντας 1.500 μέλη του.

Στις 4 Αυγούστου 1936 ο Μεταξάς έπεισε τον βασιλιά Γεώργιο Β΄ να του παραχωρήσει έκτακτες εξουσίες. Η Βουλή είχε αναστείλει τις εργασίες τις από τον Απρίλιο του ίδιου έτους και, όπως φάνηκε, δεν επρόκειτο να ξαναλειτουργήσει μέχρι το 1946. Αμέσως ο Μεταξάς ανέστειλε πολλές ατομικές ελευθερίες που κατοχυρώνονταν στο Σύνταγμα και προχώρησε σε μαζικές συλλήψεις αντιφρονούντων. Η δικτατορία ήταν γεγονός.

Η ιστορία αυτή αποκαλύπτει με τρόπο κυνικό πώς ο συνδυασμός πολιτικής αφέλειας (αστικά κόμματα) και πολιτικής αφροσύνης (ΚΚΕ) είναι ικανός να τυφλώσει σε τέτοιο βαθμό άπαντες ώστε να μη μπορούν να διαβλέψουν το απολύτως προφανές, την εκκόλαψη μιας δικτατορίας διά της νόμιμης οδού.

Η ιστορία συχνά διδάσκει με τρόπο τραγικό και – δίχως να κάνει κύκλους, όπως πολλοί θεωρούν – δημιουργεί πραγματικότητες σκληρές, ως αποτελέσματα κοντόφθαλμων πολιτικών επιλογών.


Υ.Γ. Το «καταραμένο» έτους 1936 θα αποτελεί πάντα μια πρώτης τάξεως ευκαιρία διαπλάσεως θεωρίας συνωμοσίας από τους φαν του είδους, γύρω από το γιατί και πώς συνέβη να φύγουν από τη ζωή τρεις πρώην (Κονδύλης, Βενιζέλος, Τσαλδάρης) και ένας νυν (Δεμερτζής) πρωθυπουργός, σε διάστημα λίγων μηνών, αφήνοντας, άθελά τους, το πεδίο ελεύθερο στο Μεταξά. 

Ένα είναι βέβαιο: Μέσα από ευτυχείς ή ατυχείς συγκυρίες, το «τυχαίο» ήταν και παραμένει πάντοτε μέρος της ιστορίας. Καμιά φορά απλώς αρέσκεται από κομπάρσος να μετατρέπεται σε πρωταγωνιστή... 

Ιστορική Πηγή:

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος 18, Εκδ. Λυμπέρη, 2010, σελ. 277-281.

Παρασκευή, 16 Ιουνίου 2017

Η κληρονομιά μιας φωτογραφίας


Ο Χέλμουτ Κολ έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 87 ετών. Υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς Γερμανούς και Ευρωπαίους πολιτικούς μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Διετέλεσε Καγκελάριος της Γερμανίας, πρωταγωνίστησε στη γερμανική ενοποίηση, καθώς και στη γαλλογερμανική συμφιλίωση. Αφιερώματα θα γίνουν πολλά, βιβλία θα γραφτούν, αναλύσεις θα ξεδιπλωθούν. Στέκομαι, αυτή τη στιγμή, σε ένα συγκεκριμένο φωτογραφικό στιγμιότυπο που, κατά τη γνώμη μου, οφείλει να αποτελεί οδηγό για κάθε σύγχρονο Ευρωπαίο πολίτη ή πολιτικό, στη σημερινή μεγάλη κρίση.

Στις 22 Σεπτεμβρίου του 1984 ο Γάλλος σοσιαλιστής Πρόεδρος, Φρανσουά Μιττεράν, και ο Γερμανός χριστιανοδημοκράτης Καγκελάριος, Χέλμουτ Κολ, δίνουν τα χέρια και τα κρατούν ενωμένα για αρκετή ώρα, καθώς αποτύουν φόρο τιμής στο μνημείο της Μάχης του Βερντέν. Μια μεγάλη στιγμή από δυο μεγάλους άνδρες, που πρέπει πάντα να κατέχει εξέχουσα θέση στις μνήμες όλων των γνήσιων Ευρωπαίων.

Για όσους έζησαν εκείνη την εποχή και ιδίως όσους έζησαν Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και Ψυχρό Πόλεμο, η συγκεκριμένη φωτογραφία λέει πολλά περισσότερα από όσα "προσπαθεί να πει" σε εμάς τους νεότερους. Η γενιά του Erasmus, των εύκολων διευρωπαϊκών ταξιδιών, της κατάργησης των τελών περιαγωγής στην τηλεφωνία, των ελεύθερων ψηφιακών βιβλιοθηκών, των κινημάτων σεβασμού στη διαφορετικότητα, της κατοχυρωμένης προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέχρι τα 4ης γενιάς και τόσων άλλων επιτευγμάτων, δεν δικαιούται να αγνοεί αυτή τη φωτογραφία.

Οφείλουμε να γνωρίζουμε ότι τα πράγματα δεν ήταν πάντα έτσι. Ότι για να μπορέσει να τραβηχτεί κάποια στιγμή αυτή η φωτογραφία, στη διάρκεια 60 ετών ειρήνης στην ευρωπαϊκή ήπειρο, κάποιοι ποταμοί αίματος είχαν χυθεί νωρίτερα. Ποταμοί αίματος από ανθρώπους που δεν ανέχονταν το διαφορετικό, δεν άντεχαν την αριστεία αν αυτή προερχόταν από άνθρωπο άλλης φυλής, δεν άντεχαν την επιστημονική και επαγγελματική καταξίωση όσων διαφωνούσαν μαζί τους.

Εκείνες οι ιδέες της βίας, της μισαλλοδοξίας και του σκοταδισμού αντιπαλεύτηκαν από το πάθος για ειρήνη, κοινή ανάπτυξη και ευημερία και ναι, κοινή επιδίωξη συμφερόντων.

Οι ανωτέρω εικονιζόμενοι αγάπησαν κάτι μεγαλύτερο από τις ατομικές πολιτικές τους καριέρες και τον εθνικιστικό σωβινισμό, στον οποίο πολλάκις είχαν πρωταγωνιστήσει οι χώρες τους. Αγάπησαν την Ευρώπη ως έννοια "ενότητας στη διαφορετικότητα", ένωση δικαίου και διαρκή προσπάθεια αλληλοκατανόησης.

Το στοίχημα που επί 60 χρόνια κερδήθηκε στην ήπειρο αυτή, θα είναι καταστροφικό να χαθεί τώρα. Με την ευχή φυσικά να αναπαυθεί εν ειρήνη ο Χέλμουτ Κολ, εύχομαι προσωπικά η φωτογραφία αυτή να βρίσκει πάντα μια γωνίτσα στο νου κάθε μεγαλόσχημου παράγοντα στα ευρωπαϊκά και εθνικά πράγματα αυτής της πολύπαθης περιοχής του πλανήτη.

Δευτέρα, 5 Ιουνίου 2017

Ένα σύνθημα για τη ζωή, ολόκληρη ζωή για ένα σύνθημα



Οι πρόσφατες τρομοκρατικές επιθέσεις στο Λονδίνο, την ευθύνη των οποίων ανέλαβε το Ισλαμικό Κράτος, μού έφεραν στο νου ένα παλιό βρετανικό σύνθημα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το "KEEP CALM AND CARRY ON". Ένα σύνθημα που καλείται πλέον να φωνάξει ολόκληρος ο ελεύθερος δυτικός κόσμος προς τους δικαίως ανασφαλείς πολίτες του...

Τα ιστορικά επί τροχάδην...
Το "Keep Calm and Carry On" ήταν ένα σύνθημα το οποίο εμπνεύστηκε η βρετανική κυβέρνηση, το 1939, προετοιμαζόμενη για τον επικείμενο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τυπώθηκε σε μεγάλες αφίσες, σκοπός της ανάρτησης των οποίων σε δημόσια σημεία ήταν η ενίσχυση του ηθικού του πληθυσμού απέναντι στις σφοδρές επιθέσεις της γερμανικής αεροπορίας προς τις μεγάλες πόλεις. Παρά το γεγονός ότι τυπώθηκαν 2,45 εκατομμύρια τέτοιες αφίσες και το ότι οι βομβαρδισμοί της Luftwaffe έλαβαν πράγματι χώρα και ήταν τρομεροί, η αφίσα με το εν λόγω σύνθημα δεν είχαν γίνει ευρέως γνωστά μέχρι το 2000 όταν ανακαλύφθηκε ένα αντίτυπο στο βιβιοπωλείο Barter Books, στο Alnwick. Έκτοτε η αφίσα έχει επανεκτυπωθεί από πολλές ιδιωτικές εταιρείες και έχει χρησιμοποιηθεί ως διακοσμητικό και προωθητικό σλόγκαν, με παραλλαγές φυσικά, για πολλά προϊόντα.

Το σύνθημα αυτό καθαυτό, αντιπροσωπευτικό δείγμα της βικτωριανής λιτότητας και στωικότητας, προβάλλει την αυτοπειθαρχία και την ψυχραιμία ως προτάγματα ηθικής υπεροχής απέναντι στη βία και τον ολοκληρωτισμό. Πρόκειται για ένα σύνθημα διαχρονικό επειδή ακριβώς ταυτίστηκε με τα χαρακτηριστικά του μέσου Βρετανού και παρά τη λαίλαπα του γερμανικού «κεραυνοβόλου πολέμου», πέτυχε εν πολλοίς το σκοπό του, ακόμη κι αν δεν έγινε τότε ευρέως γνωστό. Η Αγγλία δεν κατακτήθηκε ποτέ από τους Γερμανούς, έμεινε όρθια στο κρίσιμο αρχικό στάδιο του πολέμιου, κατά το οποίο οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες έπεφταν η μία μετά την άλλη στα χέρια του Χίτλερ. 

Σήμερα βεβαίως δεν υπάρχει τέτοιου είδους πόλεμος στο προσκήνιο και φυσικά ευχή όλων των κανονικών ανθρώπων που αγαπούν την ειρήνη είναι να μην υπάρξει ποτέ ξανά. Λαμβάνει όμως χώρα, δυστυχώς, ενάς άλλου είδους πόλεμος. Και δεν είναι αναφέρομαι στον οικονομικό, για τον οποίο πολύ μελάνι έχει χυθεί. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ζούμε πλέον έναν ανοικτό πόλεμο κατά του δυτικού τρόπου ζωής και της δυτικής ελεύθερης έκφρασης. Με τεράστιες ευθύνες και της ίδιας της Δύσης, ο ισλαμικός θρησκευτικός φονταμενταλισμός εκκολάφθηκε ως αυγό του φιδιού κατά τη διάρκεια της περίφημης πλέον «Αραβικής Άνοιξης», που μόνο «άνοιξη» δεν αποδείχθηκε εν τέλει. Η βίαιη ανατροπή δικτατορικών καθεστώτων γνώρισε δύο ειδών διάδοχες καταστάσεις: Νέες δικτατορίες (Αίγυπτος) ή χάος και εμφύλιο πόλεμο (βλ. Συρία).

Το αυγό του φιδιού αναπτύχθηκε αντλώντας οικονομική δύναμη από μεγάλες περιφερειακές δυνάμεις και με την προμετωπίδα του σαλαφιστικού τζιχάντ, της πιο ακραίας έκφρασης ιερού πολέμου των μουσουλμάνων κατά των κάθε είδους «απίστων», απειλεί πλέον ανοικτά τη Δύση. Δεν πρόκειται περί πολυπολιτισμικότητας, ούτε καν περί πολιτιστικού πλουραλισμού. Πρόκειται για τη σύγχρονη έκφραση του φασισμού, στη θρησκευτική του εκδοχή. Και φυσικά δεν αρκούν οι καταδίκες, τα κεριά και η επίπλαστη ομοθυμία των δυτικών ηγετών, που πάντα λαμβάνει χώρα κατόπιν εορτής. Δεν αρκεί καν η λήψη μέτρων στρατιωτικού χαρακτήρα…

Τώρα, το “Keep Calm and Carry On είναι ίσως ακόμη πιο επίκαιρο απ’ ό,τι ήταν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά τον οποίο οι εχθροί ήταν διακριτοί και παραδοσιακά εκπροσωπούμενοι από τακτικούς στρατούς δύο κρατικών οντοτήτων. Τώρα ο μέσος Ευρωπαίος καλείται να «διατηρήσει την ψυχραιμία του και να συνεχίσει να αντέχει» τον άγνωστο κίνδυνο. Την ύπουλη κατάσταση ηρεμίας ή ευθυμίας που σε μια στιγμή μπορεί να μετατραπεί σε τραγωδία.

Δεν υπάρχει όμως άλλη επιλογή. Οι Ευρωπαίοι οφείλουν στους εαυτούς τους να προστατεύσουν τον τρόπο ζωής που με αίμα κέρδισαν, διατηρούν και αναπτύσσουν στα 60 χρόνια ειρήνης που συμπληρώθηκαν φέτος από τη λήξη εκείνου του πολέμου. Καλούνται να συνεχίσουν τις ζωές τους, διασκεδάζοντας σε κλαμπ, ακούγοντας τη μουσική που αγαπούν, ζωγραφίζοντας, χορεύοντας, τρώγοντας ό,τι τους αρέσει, αγαπώντας όποιον τους αρέσει, εκφραζόμενοι όπως επιθυμούν στα πλαίσια του νόμου, με απλά λόγια: Ζώντας ως ελεύθεροι άνθρωποι.

Ζούμε τη δεύτερη έκδοση ενός εμβληματικού πια συνθήματος. Εύχομαι και ελπίζω το “Keep Calm and Carry On” να γίνει σταθερή υπενθύμιση σε κάθε ελεύθερο άνθρωπο, όχι μόνο στη Δύση, αλλά παντού στον κόσμο, ότι οφείλει στον εαυτό του να ζήσει και να διαμορφώσει τις προϋποθέσεις ώστε να ζήσουν και οι επίγονοί του σε έναν κόσμο ανθρωπιάς, ελευθερίας και κάλλους. Η ίδια η συνέχιση της ζωής είναι η καλύτερη απάντηση στη σκοτεινή μισαλλοδοξία και τα κάθε είδους παράγωγά της, σε κάθε εποχή και κάθε τόπο.

Δευτέρα, 29 Μαΐου 2017

Το τέλος της Ιστορίας και η αμφισβήτηση της Πολιτικής


Σήμερα τα ξημερώματα ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης έφυγε από τη ζωή, πλήρης ημερών, σε ηλικία 99 ετών. Ήταν ο τελευταίος μιας μεγάλης γενιάς πολιτικών ανδρών αυτής της χώρας. Άνθρωπος με οξύ νου, πάθος για τις ιδέες του, πάθος να καταστήσει τον κοινωνικό και πολιτικό φιλελευθερισμό κυρίαρχο ρεύμα στην κοινωνία και πρωτίστως στη συντηρητική παράταξη. Η ιστορία δείχνει ότι δεν πέτυχε τον στόχο του, καθώς αν τον είχε πετύχει, η χώρα δεν θα διερχόταν τώρα από το έβδομο έτος της πιο σκληρής και οριζοντίως πλήττουσας τους ανθρώπους της κρίσης από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Και αυτό είναι μεν προσωπική μου εκτίμηση, στηρίζεται δε, θεωρώ, σε πραγματικά και αναντίρρητα γεγονότα.

Σκοπός του παρόντος κειμένου δεν είναι να καταγράψει τη βιογραφία ούτε φυσικά να φιλοτεχνήσει την αγιογραφία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. Ο ψηλός Κρητικός ήταν ένας πολιτικός που έζησε και πρωταγωνίστησε σε εποχές μεγάλων πολιτικών παθών, υποπίπτοντας ο ίδιος σε λάθη αλλά και μη καταφέρνοντας να κάνει πράξη το σύνολο των θετικών προγραμματικών εξαγγελιών του.

Στόχος μου είναι να προβώ σε ένα άλλου είδους σχόλιο, που αφορά την ηθική της πολιτικής και κυρίως τη συνάρτηση του μεγέθους των πολιτικών προσωπικοτήτων με την εκάστοτε εποχή στην οποία αυτές δραστηριοποιούνται. Ο Μητσοτάκης ακολούθησε τον Κωνσταντίνο Στεφανόπουλο στο αιώνιο ταξίδι. Είχαν προηγηθεί ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και ο Ανδρέας Παπανδρέου σε ό,τι αφορά τους πρωταγωνιστές της μεταπολιτευτικής περιόδου. Διαφορετικές μεταξύ τους προσωπικότητες. Έχω άποψη για καθέναν ξεχωριστά και προφανώς κάθε Έλληνας πρέπει να έχει, ιδίως όσο πιο μεγάλος είναι ηλικιακά. Ένα κοινό χαρακτηριστικό τους θέλω να σημειώσω: Ήταν όλοι τους ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ. Δηλαδή, άνθρωποι που – ναι, στην εποχή του μπαλκονιού – έβρισκαν πάντα τον τρόπο και τα λόγια να βγουν στο μπαλκόνι και να πουν αυτό που σκέπτονταν, με λαϊκισμούς, με λάθη, με πολιτικά ατοπήματα, με όξυνση των λαϊκών παθών. Ναι, σε όλα. Αλλά πάντα μέσα στην πολιτική αρένα, μέσα στο γήπεδο και συχνά τριγύρω από αυτό. Όχι μέσω ομάδων 18χρονων και 20χρονων trolls σε υπόγεια κομματικών γραφείων, όχι μέσω τρίτων κηρύκων του τυφλού μίσους και σίγουρα όχι μέσω θιασωτών τρομοκρατικών επιθέσεων και κρεμαλών στο Σύνταγμα.

Με τον θάνατο του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη έκλεισε τυπικά ένας κύκλος που ουσιαστικά έχει κλείσει από το 2010, με την είσοδο της Ελλάδας στα προγράμματα δημοσιονομικής στήριξης. Ο κύκλος λεγόταν «Μεταπολίτευση». Πολύ ωραία με αυτό, κάποια στιγμή θα συνέβαινε και δεν ήταν φυσικά δυνατό οι ίδιες πολιτικές φυσιογνωμίες να εξακολουθούν να πρωταγωνιστούν για άλλα σαράντα χρόνια. Το ζήτημα είναι ότι ο μεγάλος κίνδυνος που ελλοχεύει είναι να σταματήσει να πρωταγωνιστεί η ίδια η Πολιτική. Η ίδια η τέχνη του πείθειν, η τέχνη που ο Λευτέρης Κουσούλης εύστοχα ορίζει διττά στο «Ελάχιστο λεξικό» του: Πρωτίστως και «πρωτογόνως», «πολιτική είναι ο θεσμικός έλεγχος της βίας» και συμπληρωματικά: «Πολιτική είναι η λειτουργία που διαρυθμίζει τη σύγκρουση με σκοπό τη συνύπαρξη»[1]. Αυτοί οι ορισμοί πλήττονται καίρια και κάθε μέρα κρίσης που περνά θρυμματίζονται μπροστά στον οχετολογικό λόγο της δήθεν «μετα-αλήθειας», των fake news και μιας συγκεκριμένης δήθεν ελευθεροστομίας που μοναδικό σκοπό της ύπαρξής της έχει τη δολοφονία χαρακτήρων, υποκαθιστώντας θεσμούς, δικαιοσύνη, πολιτικούς, πολιτική και τελικά εκείνον υπέρ του οποίου υφίστανται και λειτουργούν όλα τα ανωτέρα: τον «Λαό». Εντός εισαγωγικών, γιατί λαός ενιαίος και αδιαίρετος, δηλαδή κοπάδι υπηκόοων - πειθήνιων οργάνων, δεν πιστεύω ότι υπάρχει και δεν θα έπρεπε να υπάρχει. Πιο σωστά, λοιπόν, η – προσωρινή θέλω να ελπίζω – ήττα της πολιτικής συνιστά πρωτίστως ήττα των καθενός πολίτη ξεχωριστά και όχι των πολιτικών. Και βέβαια σε κάθε τέτοια ήττα οι πρώτοι που χαίρονται είναι οι φασίστες. Ιδεολόγοι ηγήτορες ή ακαλλιέργητοι ακόλουθοι, λίγο με απασχολεί. Αυτό που μετράει είναι η ύπαρξη και η αύξησή τους. Η αύξηση των ανθρώπων που εύχονται θανατικά και καρκίνους. Η αύξηση ανθρώπων που προτιμούν να τραμπουκήσουν, να βρίσουν, να ρημάξουν, να κάψουν τρόλεϊ, να σπάσουν στο ξύλο μετανάστες, να χτυπήσουν δολοφονικά βουλευτές, να εισβάλουν ετσιθελικά στη βουλή και να βρίσουν πολιτικούς στα γήπεδα ενώ προσποιούνται τους δήθεν "ακομμάτιστους". Ο φασισμός, ο ολοκληρωτισμός, κόκκινος, μαύρος ή πορτοκαλί, έχει πάντα το ίδιο πρόσωπο: Αυτό της απρόκλητης βίας, της μηδενικής ανεκτικότητας στη διαφορετικότητα και του λαϊκισμού που ξυπνά τα αίσχιστα ανθρώπινα ήθη.

Η αποχώρηση της πολιτικής από το προσκήνιο γεννά αναμφίβολα πρόσφορο έδαφος για όλες τις σκοτεινές δυνάμεις της μισαλλοδοξίας και του πνευματικού εκφασισμού.

Ζήσαμε το τέλος ενός τμήματος της Ιστορίας. Με την ευχή να είναι ελαφρύ το χώμα που θα σκεπάσει τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, εύχομαι να μη ζήσουμε/ζούμε και το οριστικό τέλος της Πολιτικής.


[1] Κουσούλης Λ., Ελάχιστο λεξικό & 16 αφορισμοί, Μεταμεσονύκτιες Εκδόσεις, Αθήνα 2017, σελ. 24.

Παρασκευή, 26 Μαΐου 2017

Τι έχει αλλάξει από τότε;




Στις 6 Ιουνίου 1933 το αυτοκίνητο του Ελευθερίου Βενιζέλου δέχεται 66 σφαίρες. Δύο μέρες αργότερα η εφημερίδα "Ελληνική" - όργανο του Ιωάννη Μεταξά - γράφει εμετικά:

"Τους ήρωας της οδού Κηφισίας ζ αυτών των οποίων τα ονόματα θα τιμήση η εθνική ιστορία με χρυσά γράμματα, ας τους μιμηθώμεν όλοι, αφού τα ύψιστα συμφέροντα της πατρίδος αυτό απαιτούν. Εις τας απειλάς του βενιζελισμού πρέπει ο αντιβενιζελισμός να απαντήση με έργα της αγριωτέρας σκληρότητος, εάν δεν θέλη να ατιμασθή και να εξευτελισθή... Γίγαντες του αντιβενιζελικού λαού, εγερθήτε και ορμήσατε! Εις την ορμήν σας δε ας μη υπάρξη ούτε οίκτος ούτε έλεος διά την συντριβήν και τον αφανισμόν των αντιπάλων σας..."

Διαβάστε συγκεκριμένα σημερινά (26-05-2017) πρωτοσέλιδα "εφημερίδων" και βγάλτε τα συμπεράσματά ως προς το αν έχει αλλάξει κάτι από τότε σε κοινωνικό επίπεδο...

Παρασκευή, 14 Απριλίου 2017

Το Πάσχα των Ανθρώπων



 Άλλο ένα Πάσχα έφτασε, άλλη μία Εβδομάδα των Παθών ολοκληρώνεται και άλλη μία Ανάσταση θα έρθει. Τουλάχιστον έτσι προβλέπει το ημερολόγιο της Εκκλησίας. Είναι έτσι; Είναι το Πάσχα μια διεκπεραιωτική διαδικασία, ένα επαναλαμβανόμενο "έργο"; Η απάντηση είναι απλή: Για τις ψυχικά βολεμένες υπάρξεις, ναι είναι. Για τους ανθρώπους που ενδεχομένως να ανήκουν και στο σώμα της Εκκλησίας από προσωπικές φιλοδοξίες, από θεσιθηρία και από συμφεροντολογικές νοοτροπίες, το Πάσχα είναι η μεγαλύτερη αφορμή υποκρισίας. Κανένα νόημα δεν ενυπάρχει στη νηστεία, την προσευχή, τον δήθεν ενάρετο βίο - ο οποίος σοκάρεται ακόμα και από "κακές" λέξεις ειπωμένες κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα - αν δεν υπάρχει η βίωση της ευθύνης απέναντι στον εαυτό μας.

Κατ' εμέ, το Πάσχα απευθύνεται σε τρεις κατηγορίες ανθρώπων: Στους ένθεους, τους άθεους και τους "αναζητητές" ή, επισήμως, αγνωστικιστές. Μην περιμένει κανείς, διαβάζοντας αυτό το κείμενο, να πάρω θέση υπέρ κάποιας από τις τρεις κατηγορίες. Είμαι και με τους τρεις, εφόσον πληρούν μία μοναδική προϋπόθεση: Εφόσον είναι Άνθρωποι. Άνθρωποι με πάθη, με αδυναμίες, με έρωτες, με κακές σκέψεις, με εξιδανικεύσεις και απογοητεύσεις, με σάρκα και οστά. Για αυτούς εορτάζεται ακόμα η πιο μακραίωνη ιστορία βασανισμού και λύτρωσης της ψυχής. Δεν εορτάζεται για τους βολεψάκηδες, τους ανθρώπους των διαδρόμων, τους ιεράρχες των λυκοφιλικών εναγκαλισμών με πολιτικάντηδες κάθε λογής. Ούτε φυσικά για τους ψευδεπίγραφους χριστιανούς που προβάλλουν διαρκώς προς τα έξω μια δήθεν πολιτική ορθότητα, μεστή υποκρισίας και ψέματος. Μια πολιτική ορθότητα που στη δύσκολη στιγμή της στήριξης ενός φίλου, της διατύπωσης μιας γνώμης ελεύθερης και χωρίς αυθυποδούλωση, κιοτεύει και χάνεται...

"Ἔστω. Ἀνάπηρος, δεῖξε τὰ χέρια σου. Κρῖνε γιὰ νὰ κριθεῖς." έγραψε κάποτε ο Μανόλης Αναγνωστάκης στον "Επίλογό" του. Αυτό είναι το νόημα του Πάσχα. Ο αγώνας, η μη παραίτηση, η μη προσυπογραφή οποιουδήποτε προδιαγεγραμμένου βίου.

Σήμερα "ο Δεσπότης πάντων καθοράται νεκρός"... Σε λίγα εικοσιτετράωρα "o Άδης στένων θα βοά" γιατί ο Χριστός θα έχει αναστηθεί.

Ο ίδιος Χριστός, ο μέχρι τότε ενανθρωπισμένος Θεός. Ο θεάνθρωπος, που πριν λίγες μέρες είχε πει: "Κύριε, απελθέτω απ' εμού το ποτήριον τούτο". Γιατί ποιος γνωρίζει οποιονδήποτε νέο άνθρωπο, 33 ετών, που να επιθυμεί να συλληφθεί και να θανατωθεί φρικτά αντί να χαρεί τη ζωή;

Τι είναι, λοιπόν, το Πάσχα; Μια ευκαιρία για όλους να παίξουν μπάλα στο γήπεδο της ζωής.

Αλίμονο σ' εκείνους που νομίζουν πως έχουν ήδη κλείσει θέση διαρκείας στα επίσημα...

Καλή Ανάσταση και Καλό Πάσχα!