Παρασκευή, 16 Ιουνίου 2017

Η κληρονομιά μιας φωτογραφίας

Ο Χέλμουτ Κολ έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 87 ετών. Υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς Γερμανούς και Ευρωπαίους πολιτικούς μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Διετέλεσε Καγκελάριος της Γερμανίας, πρωταγωνίστησε στη γερμανική ενοποίηση, καθώς και στη γαλλογερμανική συμφιλίωση. Αφιερώματα θα γίνουν πολλά, βιβλία θα γραφτούν, αναλύσεις θα ξεδιπλωθούν. Στέκομαι, αυτή τη στιγμή, σε ένα συγκεκριμένο φωτογραφικό στιγμιότυπο που, κατά τη γνώμη μου, οφείλει να αποτελεί οδηγό για κάθε σύγχρονο Ευρωπαίο πολίτη ή πολιτικό, στη σημερινή μεγάλη κρίση.




Στις 22 Σεπτεμβρίου του 1984 ο Γάλλος σοσιαλιστής Πρόεδρος, Φρανσουά Μιττεράν, και ο Γερμανός χριστιανοδημοκράτης Καγκελάριος, Χέλμουτ Κολ, δίνουν τα χέρια και τα κρατούν ενωμένα για αρκετή ώρα, καθώς αποτύουν φόρο τιμής στο μνημείο της Μάχης του Βερντέν. Μια μεγάλη στιγμή από δυο μεγάλους άνδρες, που πρέπει πάντα να κατέχει εξέχουσα θέση στις μνήμες όλων των γνήσιων Ευρωπαίων.

Για όσους έζησαν εκείνη την εποχή και ιδίως όσους έζησαν Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και Ψυχρό Πόλεμο, η συγκεκριμένη φωτογραφία λέει πολλά περισσότερα από όσα "προσπαθεί να πει" σε εμάς τους νεότερους. Η γενιά του Erasmus, των εύκολων διευρωπαϊκών ταξιδιών, της κατάργησης των τελών περιαγωγής στην τηλεφωνία, των ελεύθερων ψηφιακών βιβλιοθηκών, των κινημάτων σεβασμού στη διαφορετικότητα, της κατοχυρωμένης προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέχρι τα 4ης γενιάς και τόσων άλλων επιτευγμάτων, δεν δικαιούται να αγνοεί αυτή τη φωτογραφία.

Οφείλουμε να γνωρίζουμε ότι τα πράγματα δεν ήταν πάντα έτσι. Ότι για να μπορέσει να τραβηχτεί κάποια στιγμή αυτή η φωτογραφία, στη διάρκεια 60 ετών ειρήνης στην ευρωπαϊκή ήπειρο, κάποιοι ποταμοί αίματος είχαν χυθεί νωρίτερα. Ποταμοί αίματος από ανθρώπους που δεν ανέχονταν το διαφορετικό, δεν άντεχαν την αριστεία αν αυτή προερχόταν από άνθρωπο άλλης φυλής, δεν άντεχαν την επιστημονική και επαγγελματική καταξίωση όσων διαφωνούσαν μαζί τους.

Εκείνες οι ιδέες της βίας, της μισαλλοδοξίας και του σκοταδισμού αντιπαλεύτηκαν από το πάθος για ειρήνη, κοινή ανάπτυξη και ευημερία και ναι, κοινή επιδίωξη συμφερόντων.

Οι ανωτέρω εικονιζόμενοι αγάπησαν κάτι μεγαλύτερο από τις ατομικές πολιτικές τους καριέρες και τον εθνικιστικό σωβινισμό, στον οποίο πολλάκις είχαν πρωταγωνιστήσει οι χώρες τους. Αγάπησαν την Ευρώπη ως έννοια "ενότητας στη διαφορετικότητα", ένωση δικαίου και διαρκή προσπάθεια αλληλοκατανόησης.

Το στοίχημα που επί 60 χρόνια κερδήθηκε στην ήπειρο αυτή, θα είναι καταστροφικό να χαθεί τώρα. Με την ευχή φυσικά να αναπαυθεί εν ειρήνη ο Χέλμουτ Κολ, εύχομαι προσωπικά η φωτογραφία αυτή να βρίσκει πάντα μια γωνίτσα στο νου κάθε μεγαλόσχημου παράγοντα στα ευρωπαϊκά και εθνικά πράγματα αυτής της πολύπαθης περιοχής του πλανήτη.

Δευτέρα, 5 Ιουνίου 2017

Ένα σύνθημα για τη ζωή, ολόκληρη ζωή για ένα σύνθημα




Οι πρόσφατες τρομοκρατικές επιθέσεις στο Λονδίνο, την ευθύνη των οποίων ανέλαβε το Ισλαμικό Κράτος, μού έφεραν στο νου ένα παλιό βρετανικό σύνθημα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το "KEEP CALM AND CARRY ON". Ένα σύνθημα που καλείται πλέον να φωνάξει ολόκληρος ο ελεύθερος δυτικός κόσμος προς τους δικαίως ανασφαλείς πολίτες του...

Τα ιστορικά επί τροχάδην...
Το "Keep Calm and Carry On" ήταν ένα σύνθημα το οποίο εμπνεύστηκε η βρετανική κυβέρνηση, το 1939, προετοιμαζόμενη για τον επικείμενο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τυπώθηκε σε μεγάλες αφίσες, σκοπός της ανάρτησης των οποίων σε δημόσια σημεία ήταν η ενίσχυση του ηθικού του πληθυσμού απέναντι στις σφοδρές επιθέσεις της γερμανικής αεροπορίας προς τις μεγάλες πόλεις. Παρά το γεγονός ότι τυπώθηκαν 2,45 εκατομμύρια τέτοιες αφίσες και το ότι οι βομβαρδισμοί της Luftwaffe έλαβαν πράγματι χώρα και ήταν τρομεροί, η αφίσα με το εν λόγω σύνθημα δεν είχαν γίνει ευρέως γνωστά μέχρι το 2000 όταν ανακαλύφθηκε ένα αντίτυπο στο βιβιοπωλείο Barter Books, στο Alnwick. Έκτοτε η αφίσα έχει επανεκτυπωθεί από πολλές ιδιωτικές εταιρείες και έχει χρησιμοποιηθεί ως διακοσμητικό και προωθητικό σλόγκαν, με παραλλαγές φυσικά, για πολλά προϊόντα.

Το σύνθημα αυτό καθαυτό, αντιπροσωπευτικό δείγμα της βικτωριανής λιτότητας και στωικότητας, προβάλλει την αυτοπειθαρχία και την ψυχραιμία ως προτάγματα ηθικής υπεροχής απέναντι στη βία και τον ολοκληρωτισμό. Πρόκειται για ένα σύνθημα διαχρονικό επειδή ακριβώς ταυτίστηκε με τα χαρακτηριστικά του μέσου Βρετανού και παρά τη λαίλαπα του γερμανικού «κεραυνοβόλου πολέμου», πέτυχε εν πολλοίς το σκοπό του, ακόμη κι αν δεν έγινε τότε ευρέως γνωστό. Η Αγγλία δεν κατακτήθηκε ποτέ από τους Γερμανούς, έμεινε όρθια στο κρίσιμο αρχικό στάδιο του πολέμιου, κατά το οποίο οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες έπεφταν η μία μετά την άλλη στα χέρια του Χίτλερ. 

Σήμερα βεβαίως δεν υπάρχει τέτοιου είδους πόλεμος στο προσκήνιο και φυσικά ευχή όλων των κανονικών ανθρώπων που αγαπούν την ειρήνη είναι να μην υπάρξει ποτέ ξανά. Λαμβάνει όμως χώρα, δυστυχώς, ενάς άλλου είδους πόλεμος. Και δεν είναι αναφέρομαι στον οικονομικό, για τον οποίο πολύ μελάνι έχει χυθεί. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ζούμε πλέον έναν ανοικτό πόλεμο κατά του δυτικού τρόπου ζωής και της δυτικής ελεύθερης έκφρασης. Με τεράστιες ευθύνες και της ίδιας της Δύσης, ο ισλαμικός θρησκευτικός φονταμενταλισμός εκκολάφθηκε ως αυγό του φιδιού κατά τη διάρκεια της περίφημης πλέον «Αραβικής Άνοιξης», που μόνο «άνοιξη» δεν αποδείχθηκε εν τέλει. Η βίαιη ανατροπή δικτατορικών καθεστώτων γνώρισε δύο ειδών διάδοχες καταστάσεις: Νέες δικτατορίες (Αίγυπτος) ή χάος και εμφύλιο πόλεμο (βλ. Συρία).

Το αυγό του φιδιού αναπτύχθηκε αντλώντας οικονομική δύναμη από μεγάλες περιφερειακές δυνάμεις και με την προμετωπίδα του σαλαφιστικού τζιχάντ, της πιο ακραίας έκφρασης ιερού πολέμου των μουσουλμάνων κατά των κάθε είδους «απίστων», απειλεί πλέον ανοικτά τη Δύση. Δεν πρόκειται περί πολυπολιτισμικότητας, ούτε καν περί πολιτιστικού πλουραλισμού. Πρόκειται για τη σύγχρονη έκφραση του φασισμού, στη θρησκευτική του εκδοχή. Και φυσικά δεν αρκούν οι καταδίκες, τα κεριά και η επίπλαστη ομοθυμία των δυτικών ηγετών, που πάντα λαμβάνει χώρα κατόπιν εορτής. Δεν αρκεί καν η λήψη μέτρων στρατιωτικού χαρακτήρα…

Τώρα, το “Keep Calm and Carry On είναι ίσως ακόμη πιο επίκαιρο απ’ ό,τι ήταν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά τον οποίο οι εχθροί ήταν διακριτοί και παραδοσιακά εκπροσωπούμενοι από τακτικούς στρατούς δύο κρατικών οντοτήτων. Τώρα ο μέσος Ευρωπαίος καλείται να «διατηρήσει την ψυχραιμία του και να συνεχίσει να αντέχει» τον άγνωστο κίνδυνο. Την ύπουλη κατάσταση ηρεμίας ή ευθυμίας που σε μια στιγμή μπορεί να μετατραπεί σε τραγωδία.

Δεν υπάρχει όμως άλλη επιλογή. Οι Ευρωπαίοι οφείλουν στους εαυτούς τους να προστατεύσουν τον τρόπο ζωής που με αίμα κέρδισαν, διατηρούν και αναπτύσσουν στα 60 χρόνια ειρήνης που συμπληρώθηκαν φέτος από τη λήξη εκείνου του πολέμου. Καλούνται να συνεχίσουν τις ζωές τους, διασκεδάζοντας σε κλαμπ, ακούγοντας τη μουσική που αγαπούν, ζωγραφίζοντας, χορεύοντας, τρώγοντας ό,τι τους αρέσει, αγαπώντας όποιον τους αρέσει, εκφραζόμενοι όπως επιθυμούν στα πλαίσια του νόμου, με απλά λόγια: Ζώντας ως ελεύθεροι άνθρωποι.

Ζούμε τη δεύτερη έκδοση ενός εμβληματικού πια συνθήματος. Εύχομαι και ελπίζω το “Keep Calm and Carry On” να γίνει σταθερή υπενθύμιση σε κάθε ελεύθερο άνθρωπο, όχι μόνο στη Δύση, αλλά παντού στον κόσμο, ότι οφείλει στον εαυτό του να ζήσει και να διαμορφώσει τις προϋποθέσεις ώστε να ζήσουν και οι επίγονοί του σε έναν κόσμο ανθρωπιάς, ελευθερίας και κάλλους. Η ίδια η συνέχιση της ζωής είναι η καλύτερη απάντηση στη σκοτεινή μισαλλοδοξία και τα κάθε είδους παράγωγά της, σε κάθε εποχή και κάθε τόπο.

Δευτέρα, 29 Μαΐου 2017

Το τέλος της Ιστορίας και η αμφισβήτηση της Πολιτικής


Του Γιώργου Θεοδωρίδη

Σήμερα τα ξημερώματα ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης έφυγε από τη ζωή, πλήρης ημερών, σε ηλικία 99 ετών. Ήταν ο τελευταίος μιας μεγάλης γενιάς πολιτικών ανδρών αυτής της χώρας. Άνθρωπος με οξύ νου, πάθος για τις ιδέες του, πάθος να καταστήσει τον κοινωνικό και πολιτικό φιλελευθερισμό κυρίαρχο ρεύμα στην κοινωνία και πρωτίστως στη συντηρητική παράταξη. Η ιστορία δείχνει ότι δεν πέτυχε τον στόχο του, καθώς αν τον είχε πετύχει, η χώρα δεν θα διερχόταν τώρα από το έβδομο έτος της πιο σκληρής και οριζοντίως πλήττουσας τους ανθρώπους της κρίσης από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Και αυτό είναι μεν προσωπική μου εκτίμηση, στηρίζεται δε, θεωρώ, σε πραγματικά και αναντίρρητα γεγονότα.

Σκοπός του παρόντος κειμένου δεν είναι να καταγράψει τη βιογραφία ούτε φυσικά να φιλοτεχνήσει την αγιογραφία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. Ο ψηλός Κρητικός ήταν ένας πολιτικός που έζησε και πρωταγωνίστησε σε εποχές μεγάλων πολιτικών παθών, υποπίπτοντας ο ίδιος σε λάθη αλλά και μη καταφέρνοντας να κάνει πράξη το σύνολο των θετικών προγραμματικών εξαγγελιών του.

Στόχος μου είναι να προβώ σε ένα άλλου είδους σχόλιο, που αφορά την ηθική της πολιτικής και κυρίως τη συνάρτηση του μεγέθους των πολιτικών προσωπικοτήτων με την εκάστοτε εποχή στην οποία αυτές δραστηριοποιούνται. Ο Μητσοτάκης ακολούθησε τον Κωνσταντίνο Στεφανόπουλο στο αιώνιο ταξίδι. Είχαν προηγηθεί ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και ο Ανδρέας Παπανδρέου σε ό,τι αφορά τους πρωταγωνιστές της μεταπολιτευτικής περιόδου. Διαφορετικές μεταξύ τους προσωπικότητες. Έχω άποψη για καθέναν ξεχωριστά και προφανώς κάθε Έλληνας πρέπει να έχει, ιδίως όσο πιο μεγάλος είναι ηλικιακά. Ένα κοινό χαρακτηριστικό τους θέλω να σημειώσω: Ήταν όλοι τους ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ. Δηλαδή, άνθρωποι που – ναι, στην εποχή του μπαλκονιού – έβρισκαν πάντα τον τρόπο και τα λόγια να βγουν στο μπαλκόνι και να πουν αυτό που σκέπτονταν, με λαϊκισμούς, με λάθη, με πολιτικά ατοπήματα, με όξυνση των λαϊκών παθών. Ναι, σε όλα. Αλλά πάντα μέσα στην πολιτική αρένα, μέσα στο γήπεδο και συχνά τριγύρω από αυτό. Όχι μέσω ομάδων 18χρονων και 20χρονων trolls σε υπόγεια κομματικών γραφείων, όχι μέσω τρίτων κηρύκων του τυφλού μίσους και σίγουρα όχι μέσω θιασωτών τρομοκρατικών επιθέσεων και κρεμαλών στο Σύνταγμα.

Με τον θάνατο του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη έκλεισε τυπικά ένας κύκλος που ουσιαστικά έχει κλείσει από το 2010, με την είσοδο της Ελλάδας στα προγράμματα δημοσιονομικής στήριξης. Ο κύκλος λεγόταν «Μεταπολίτευση». Πολύ ωραία με αυτό, κάποια στιγμή θα συνέβαινε και δεν ήταν φυσικά δυνατό οι ίδιες πολιτικές φυσιογνωμίες να εξακολουθούν να πρωταγωνιστούν για άλλα σαράντα χρόνια. Το ζήτημα είναι ότι ο μεγάλος κίνδυνος που ελλοχεύει είναι να σταματήσει να πρωταγωνιστεί η ίδια η Πολιτική. Η ίδια η τέχνη του πείθειν, η τέχνη που ο Λευτέρης Κουσούλης εύστοχα ορίζει διττά στο «Ελάχιστο λεξικό» του: Πρωτίστως και «πρωτογόνως», «πολιτική είναι ο θεσμικός έλεγχος της βίας» και συμπληρωματικά: «Πολιτική είναι η λειτουργία που διαρυθμίζει τη σύγκρουση με σκοπό τη συνύπαρξη»[1]. Αυτοί οι ορισμοί πλήττονται καίρια και κάθε μέρα κρίσης που περνά θρυμματίζονται μπροστά στον οχετολογικό λόγο της δήθεν «μετα-αλήθειας», των fake news και μιας συγκεκριμένης δήθεν ελευθεροστομίας που μοναδικό σκοπό της ύπαρξής της έχει τη δολοφονία χαρακτήρων, υποκαθιστώντας θεσμούς, δικαιοσύνη, πολιτικούς, πολιτική και τελικά εκείνον υπέρ του οποίου υφίστανται και λειτουργούν όλα τα ανωτέρα: τον «Λαό». Εντός εισαγωγικών, γιατί λαός ενιαίος και αδιαίρετος, δηλαδή κοπάδι υπηκόοων - πειθήνιων οργάνων, δεν πιστεύω ότι υπάρχει και δεν θα έπρεπε να υπάρχει. Πιο σωστά, λοιπόν, η – προσωρινή θέλω να ελπίζω – ήττα της πολιτικής συνιστά πρωτίστως ήττα των καθενός πολίτη ξεχωριστά και όχι των πολιτικών. Και βέβαια σε κάθε τέτοια ήττα οι πρώτοι που χαίρονται είναι οι φασίστες. Ιδεολόγοι ηγήτορες ή ακαλλιέργητοι ακόλουθοι, λίγο με απασχολεί. Αυτό που μετράει είναι η ύπαρξη και η αύξησή τους. Η αύξηση των ανθρώπων που εύχονται θανατικά και καρκίνους. Η αύξηση ανθρώπων που προτιμούν να τραμπουκήσουν, να βρίσουν, να ρημάξουν, να κάψουν τρόλεϊ, να σπάσουν στο ξύλο μετανάστες, να χτυπήσουν δολοφονικά βουλευτές, να εισβάλουν ετσιθελικά στη βουλή και να βρίσουν πολιτικούς στα γήπεδα ενώ προσποιούνται τους δήθεν "ακομμάτιστους". Ο φασισμός, ο ολοκληρωτισμός, κόκκινος, μαύρος ή πορτοκαλί, έχει πάντα το ίδιο πρόσωπο: Αυτό της απρόκλητης βίας, της μηδενικής ανεκτικότητας στη διαφορετικότητα και του λαϊκισμού που ξυπνά τα αίσχιστα ανθρώπινα ήθη.

Η αποχώρηση της πολιτικής από το προσκήνιο γεννά αναμφίβολα πρόσφορο έδαφος για όλες τις σκοτεινές δυνάμεις της μισαλλοδοξίας και του πνευματικού εκφασισμού.

Ζήσαμε το τέλος ενός τμήματος της Ιστορίας. Με την ευχή να είναι ελαφρύ το χώμα που θα σκεπάσει τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, εύχομαι να μη ζήσουμε/ζούμε και το οριστικό τέλος της Πολιτικής.


[1] Κουσούλης Λ., Ελάχιστο λεξικό & 16 αφορισμοί, Μεταμεσονύκτιες Εκδόσεις, Αθήνα 2017, σελ. 24.

Παρασκευή, 26 Μαΐου 2017

Τι έχει αλλάξει από τότε;


Του Γιώργου Θεοδωρίδη

Στις 6 Ιουνίου 1933 το αυτοκίνητο του Ελευθερίου Βενιζέλου δέχεται 66 σφαίρες. Δύο μέρες αργότερα η εφημερίδα "Ελληνική" - όργανο του Ιωάννη Μεταξά - γράφει εμετικά:

"Τους ήρωας της οδού Κηφισίας ζ αυτών των οποίων τα ονόματα θα τιμήση η εθνική ιστορία με χρυσά γράμματα, ας τους μιμηθώμεν όλοι, αφού τα ύψιστα συμφέροντα της πατρίδος αυτό απαιτούν. Εις τας απειλάς του βενιζελισμού πρέπει ο αντιβενιζελισμός να απαντήση με έργα της αγριωτέρας σκληρότητος, εάν δεν θέλη να ατιμασθή και να εξευτελισθή... Γίγαντες του αντιβενιζελικού λαού, εγερθήτε και ορμήσατε! Εις την ορμήν σας δε ας μη υπάρξη ούτε οίκτος ούτε έλεος διά την συντριβήν και τον αφανισμόν των αντιπάλων σας..."

Διαβάστε συγκεκριμένα σημερινά (26-05-2017) πρωτοσέλιδα "εφημερίδων" και βγάλτε τα συμπεράσματά ως προς το αν έχει αλλάξει κάτι από τότε σε κοινωνικό επίπεδο...

Παρασκευή, 14 Απριλίου 2017

Το Πάσχα των Ανθρώπων


Του Γιώργου Θεοδωρίδη

Άλλο ένα Πάσχα έφτασε, άλλη μία Εβδομάδα των Παθών ολοκληρώνεται και άλλη μία Ανάσταση θα έρθει. Τουλάχιστον έτσι προβλέπει το ημερολόγιο της Εκκλησίας. Είναι έτσι; Είναι το Πάσχα μια διεκπεραιωτική διαδικασία, ένα επαναλαμβανόμενο "έργο"; Η απάντηση είναι απλή: Για τις ψυχικά βολεμένες υπάρξεις, ναι είναι. Για τους ανθρώπους που ενδεχομένως να ανήκουν και στο σώμα της Εκκλησίας από προσωπικές φιλοδοξίες, από θεσιθηρία και από συμφεροντολογικές νοοτροπίες, το Πάσχα είναι η μεγαλύτερη αφορμή υποκρισίας. Κανένα νόημα δεν ενυπάρχει στη νηστεία, την προσευχή, τον δήθεν ενάρετο βίο - ο οποίος σοκάρεται ακόμα και από "κακές" λέξεις ειπωμένες κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα - αν δεν υπάρχει η βίωση της ευθύνης απέναντι στον εαυτό μας.

Κατ' εμέ, το Πάσχα απευθύνεται σε τρεις κατηγορίες ανθρώπων: Στους ένθεους, τους άθεους και τους "αναζητητές" ή, επισήμως, αγνωστικιστές. Μην περιμένει κανείς, διαβάζοντας αυτό το κείμενο, να πάρω θέση υπέρ κάποιας από τις τρεις κατηγορίες. Είμαι και με τους τρεις, εφόσον πληρούν μία μοναδική προϋπόθεση: Εφόσον είναι Άνθρωποι. Άνθρωποι με πάθη, με αδυναμίες, με έρωτες, με κακές σκέψεις, με εξιδανικεύσεις και απογοητεύσεις, με σάρκα και οστά. Για αυτούς εορτάζεται ακόμα η πιο μακραίωνη ιστορία βασανισμού και λύτρωσης της ψυχής. Δεν εορτάζεται για τους βολεψάκηδες, τους ανθρώπους των διαδρόμων, τους ιεράρχες των λυκοφιλικών εναγκαλισμών με πολιτικάντηδες κάθε λογής. Ούτε φυσικά για τους ψευδεπίγραφους χριστιανούς που προβάλλουν διαρκώς προς τα έξω μια δήθεν πολιτική ορθότητα, μεστή υποκρισίας και ψέματος. Μια πολιτική ορθότητα που στη δύσκολη στιγμή της στήριξης ενός φίλου, της διατύπωσης μιας γνώμης ελεύθερης και χωρίς αυθυποδούλωση, κιοτεύει και χάνεται...

"Ἔστω. Ἀνάπηρος, δεῖξε τὰ χέρια σου. Κρῖνε γιὰ νὰ κριθεῖς." έγραψε κάποτε ο Μανόλης Αναγνωστάκης στον "Επίλογό" του. Αυτό είναι το νόημα του Πάσχα. Ο αγώνας, η μη παραίτηση, η μη προσυπογραφή οποιουδήποτε προδιαγεγραμμένου βίου.

Σήμερα "ο Δεσπότης πάντων καθοράται νεκρός"... Σε λίγα εικοσιτετράωρα "o Άδης στένων θα βοά" γιατί ο Χριστός θα έχει αναστηθεί.

Ο ίδιος Χριστός, ο μέχρι τότε ενανθρωπισμένος Θεός. Ο θεάνθρωπος, που πριν λίγες μέρες είχε πει: "Κύριε, απελθέτω απ' εμού το ποτήριον τούτο". Γιατί ποιος γνωρίζει οποιονδήποτε νέο άνθρωπο, 33 ετών, που να επιθυμεί να συλληφθεί και να θανατωθεί φρικτά αντί να χαρεί τη ζωή;

Τι είναι, λοιπόν, το Πάσχα; Μια ευκαιρία για όλους να παίξουν μπάλα στο γήπεδο της ζωής.

Αλίμονο σ' εκείνους που νομίζουν πως έχουν ήδη κλείσει θέση διαρκείας στα επίσημα...

Καλή Ανάσταση και Καλό Πάσχα!

Σάββατο, 11 Μαρτίου 2017

Χορν: Ένας εραστής της ζωής



 

Του Γιώργου Θεοδωρίδη

Μετά από καιρό επανέρχομαι. Στο εξής ο Ιχνηλάτης θα φιλοξενεί και θεματολογία ευρύτερη των ιστορικών θεμάτων, αναγόμενος σε πτυχές, πρόσωπα και γεγονότα της σύγχρονης πολιτιστικής ιστορίας της χώρας μας και του κόσμου. Το παρόν άρθρο είναι αφιερωμένο στον Δημήτρη Χορν. Δεν πρόκειται για ιστορικό δοκίμιο, ούτε φυσικά για κάποιου είδους πραγματεία ειδικού. Πρόκειται καθαρά για μια προσωπική αποτύπωση του τι σημαίνει για τον γράφοντα αυτός ο τεράστιος ηθοποιός.

 

Λίγα βιογραφικά...

Ο Δημήτρης Χορν γεννήθηκε στις 9 Μαρτίου του 1921 στην Αθήνα. Γονείς του ήταν ο γνωστός θεατρικός συγγραφέας και στρατιωτικός Παντελής Χορν και η Ευτέρπη Αποστολίδη. Η οικογένεια του Παντελή Χορν είχε τρία παιδιά, τον Γιάννη, τη Νανά (που πέθανε σε ηλικία 7 ετών) και τον Δημήτρη. Νονά του ήταν η διάσημη ηθοποιός Κυβέλη και καθώς μεγάλωσε σε θεατρικό περιβάλλον, έκανε την πρώτη του εμφάνιση στο θέατρο όντας μωρό, στην αγκαλιά της Κυβέλης, στο έργο «Γειτόνισσες» του πατέρα του, ενώ για δεύτερη φορά εμφανίστηκε σε ηλικία 4 ετών, όταν έπαιξε και πάλι με τη νονά του, στη «Νόρα» του Ίψεν, υποδυόμενος ένα από τα μικρά παιδιά της ηρωίδας. Με τη νονά του θα ξαναπαίξει όντας ενήλικας πλέον, σε ηλικία 31 ετών, το 1954, στο έργο του Όσκαρ Ουάιλντ «Μια γυναίκα χωρίς σημασία». Την τρίτη του εμφάνισή του στο θέατρο την κάνει σε ηλικία 14 ετών, όταν εμφανίζεται με τον θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη, στο θερινό θέατρο Παρκ, στο έργο «Μαμά Κολιμπρί» του Μπατάιγ. Το 1937 εισάγεται στη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου, δίνοντας εξετάσεις με το ποίημα του Βάρναλη «Οι μοιραίοι».

Το 1940 αποφοιτά από το Εθνικό και συμμετέχει για πρώτη φορά επαγγελματικά, στη «Νυχτερίδα» του Γιόχαν Στράους με τον θίασο του Εθνικού Θεάτρου στη Θεσσαλονίκη. Το 1942, σε ηλικία 21 έτος, παντρεύεται τη Ρίτα Φιλίππου.

Τα επόμενα χρόνια θα συνεργαστεί με τους θιάσους της Μαρίκας Κοτοπούλη και της Κατερίνας. Το 1944 συγκρότησε δικό του θίασο με τη Μαίρη Αρώνη και αργότερα με τη Βάσω Μανωλίδου.

Το 1943 θα πάρει μέρος στην πρώτη του κινηματογραφική ταινία, «Η φωνή της καρδιάς», σε σκηνοθεσία Δημήτρη Ιωαννόπουλου. Πρόκειται για την πρώτη ταινία που γυρίστηκε μετά την εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα καθώς και για την πρώτη παραγωγή της «Φίνος Φιλμ». Τον αμέσως επόμενο χρόνο, το 1944, θα πάρει μέρος στην ταινία «Χειροκροτήματα» του Γιώργου Τζαβέλλα.

Το 1945 συνεργάστηκε με το θίασο της Μελίνας Μερκούρη και του Νίκου Χατζίσκου, στο έργο «Το πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέι» του Όσκαρ Ουάιλντ». Τπ 1946 επέστρεψε στο Εθνικό Θέατρο, όπου παρέμεινε έως το 1950.

Το 1950 θα παίξει στην τρίτη του ταινία, τον «Μεθύστακα» του Γιώργου Τζαβέλλα, όπου πρωταγωνίστησε ο Ορέστης Μακρής
Το 1951 φεύγει με υποτροφία ενός έτους του Βρεττανικού Ινστιτούτου για την Αγγλία. Ακολούθως, πηγαίνει στην Αμερική, όπου ενημερώνεται για την παγκόσμια θεατρική κίνηση.

Γυρίζοντας, το 1952, στην Ελλάδα, συγκροτεί θίασο με τον Γιώργο Παππά και την Έλλη Λαμπέτη. Από τότε χρονολογείται ο έρωτας και η σχέση του με τη Λαμπέτη, που θα κρατήσει 7 χρόνια. Η επαγγελματική συνεργασία του με τη Λαμπέτη περιλαμβάνει τη δημιουργία δικού τους θιάσου αλλά και την κοινή τους εμφάνιση σε ταινίες που άφησαν εποχή: «Κυριακάτικο ξύπνημα» του Μιχάλη Κακογιάννη (1954) «Η κάλπικη λίρα» του Γιώργου Τζαβέλλα (1955), «Το κορίτσι με τα μαύρα» του Μιχάλη Κακογιάννη (1956).

Δημοφιλής ήταν και η ραδιοφωνική εκπομπή του με τίτλο «Ο Ταχυδρόμος Έφτασε». Με μια σουρεαλιστική ειρωνεία στη φωνή του, διάβαζε φανταστικά γράμματα ακροατών, σε κείμενα του Κώστα Πρετεντέρη. Συμμετείχε, επίσης, σε πολλά ραδιοφωνικά θεατρικά έργα.

Το 1958 γυρίζει την επόμενη μεγάλη επιτυχία του στον κινηματογράφο, την ταινία «Μια ζωή την έχουμε» σε σενάριο και σκηνοθεσία του Γιώργου Τζαβέλλα. Το 1959 χωρίζει από την Έλλη Λαμπέτη και συνεχίζει τη θεατρική του πορεία μόνος. Το 1960 γυρίζει την ταινία «Μια του κλέφτη» σε σενάριο και σκηνοθεσία του Δημήτρη Ιωαννόπουλου και με συμπρωταγωνίστρια την Κάκια Αναλυτή. Με την ερμηνεία του στην ταινία αποσπά το βραβείο Α' ανδρικού ρόλου, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης την ίδια χρονιά. Το 1961 κερδίζει και το δεύτερο βραβείο του – Α' ανδρικου ρόλου - στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης με την ταινία «Αλίμονο στους νέους» του Αλέκου Σακελλάριου, ενώ το 1962 συμμετέχει στην ταινία-ντοκυμαντέρ «Η Αθήνα τη νύχτα».

Το 1967 παντρεύτηκε την Άννα Γουλανδρή (χήρα Παπάγου), η οποία είχε ήδη δύο παιδιά. Έζησαν μαζί μέχρι το θάνατό της, το 1988. Με τη σύζυγό του ίδρυσαν το «Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν», σκοπός του οποίου είναι η μελέτη του ελληνικού πολιτισμού.

Διετέλεσε Γενικός Διευθυντής της ΕΡΤ την περίοδο 1974-1975. Υπήρξε στενότατος φίλος του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Τιμήθηκε από την ελληνική πολιτεία με το μετάλειο του Χρυσού Σταυρού Γεωργίου Α'.

Ο Δημήτρης Χορν τα τελευταία τέσσερα χρόνια της ζωής του (από το 1994) έπασχε από τη νόσο του Αλτσχάιμερ. Τελικά, πέθανε στις 16 Ιανουαρίου 1998, από καρκίνο. Κηδεύτηκε στο Α' Νεκροταφείο Αθηνών.

Το 2000 καθιερώθηκε στη μνήμη του το Βραβείο Χορν, το οποίο απονέμεται στους καλύτερους πρωτοεμφανιζόμενους άνδρες ηθοποιούς κάθε χρονιάς.

Πάμε τώρα στις «προσωπικές εντυπώσεις»...

Ο Χορν υπήρξε ο κατ’ εξοχήν «στυλιζαρισμένος αντι-στάρ». Ο άνθρωπος που μπορούσε να αποδώσει την καλύτερη ερμηνεία ρόλων του Σαίξπηρ και στο αμέσως επόμενο δευτερόλεπτο να δηλώσει ότι ήταν απαίσιος και χειρότερος από κάθε φορά. Ακόμα και μέχρι την τελευταία του συνέντευξη επέμεινε να μιλά για τον εαυτό του ως, στην καλύτερη περίπτωση, μια «χρυσή» μετριότητα(!) Γνώριζε ότι ήταν μεγάλος και ήθελε μονίμως να «το παίζει» μετριόφρων; Ήταν πράγματι τόσο αυτοκαταστροφικός; Μικρή σημασία έχει πλέον. Αυτό που κυρίως χαρακτήρισε τον Τάκη Χορν ήταν το ασίγαστο πάθος του να ζήσει πραγματικά κάθε ικμάδα του ρόλου τον οποίο υποδυόταν. Να τον ζήσει ο ίδιος, όχι να μπει απλά στα παπούτσια του ρόλου. Πέτυχε έτσι να βγάζει κάθε φορά τη δική του αλήθεια μέσα από το επί σκηνής προσωπείο. Πίστευε βαθιά στη «σφραγίδα» του ηθοποιού πάνω στο ρόλο και ίσως γι’ αυτό να υποτιμούσε πάντα τόσο πολύ τον εαυτό του, μπροστά στους μεγάλους ρόλους που έπαιξε.

Μεγαλώνοντας συνήθιζε να λέει: «Μη φοβάσαι το τρακ. Πηγαίνει πάντα εκεί, όπου υπάρχει ταλέντο»...

Και να σκεφτεί κανείς ότι αυτός ο μάστορας της υποκριτικής, στα πρώτα του χρόνια στερείτο προσανατολισμού και κατάφερε μπήκε στο Εθνικό Θέατρο κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή με «μέσο» το όνομα του πατέρα του, καθώς η προθεσμία των αιτήσεων συμμετοχής στις εισαγωγικές εξετάσεις είχε λήξει. Στη μετέπειτα προσωπική του ζωή υπήρξε άστατος, πολλάκις ερωτευμένος και εραστής της ζωής. Αν μπορούσε κανείς να πει με λίγα λόγια τι ήταν ο Χορν με βάση το σύνολο της εργογραφίας του, θα τον χαρακτήριζε με έναν εκρηκτικό συνδυασμό δύο ρόλων που ξεκινούν από διαφορετική αφετηρία και καταλήγουν στον ίδιο σκοπό: Τη βίωση της ζωής στο έπακρό της.

Από τη μία ο μικροαστός υπαλληλάκος, ταμίας τράπεζας - στην ταινία "Μια ζωή την έχουμε" (σκηνοθεσία Γ. Τζαβέλλα, Φίνος Φιλμ, 1958) - που «σπάει τα δεσμά» της «φυλακής» του όταν αδυνατεί, ύστερα από ατελείωτους υπολογισμούς, να δικαιολογήσει το πλεονάζον ποσό του 1.101.101,10 δραχμών που βρέθηκε στα χαρτιά του και τελικά αποφασίζει να το καταχραστεί για να ζήσει τη μεγάλη ζωή που πάντα στερείτο και να καταλήξει στη φυλακή.


Από την άλλη ο γέρος, πλούσιος μεν αλλά απόμαχος της ζωής - στην ταινία "Αλίμονο στους Νέους" (Αλ. Σακελλάριος, 1961) - που πουλάει την ψυχή του στο διάβολο για να ξαναγίνει νέος. Απένταρος, αλλά ΝΕΟΣ. Το καταφέρνει μόνο στον ύπνο του, όπου, ως άλλος Φάουστ, ονειρεύεται ότι παλεύει να κερδίσει τη ζωή ως νεανίας που «βράζει το αίμα του» έναντι του γηραιού φίλου του με τα πολλά λεφτά, τα οποία όμως τελικά κερδίζουν το παιχνίδι, καθώς η... περί ης ο λόγος Μάρω Κοντού προτιμά την αποκατάσταση από τον έρωτα, στη δύσκολη εποχή των αρχών του '60 (πάντα επίκαιρο το σενάριο φυσικά...)


Τελικά, από τους δύο αυτούς ρόλους, μπορεί ίσως κανείς να βγάλει συμπέρασμα για την ψυχοσύνθεση και τη ζωή του Χορν. Ο Χορν έκανε το μαγικό κυνήγι της ευτυχίας πράξη και κέρδισε... χάνοντας!

Η «αυλαία» «έπεσε» στις 16 Ιανουαρίου του 1998, λίγο καιρό πριν ο γράφων κλείσει τα 5 του χρόνια. Μα όποτε και να γεννιόμουν, το ίδιο μάθημα θα έπαιρνα από τον Τάκη Χορν: «Κανένα ελάττωμα δεν μπορεί να σου στερήσει την επιτυχία».*

*Ο ίδιος δεν έβλεπε τους συμπρωταγωνιστές του στη σκηνή, επειδή είχε μυωπία.

Σάββατο, 19 Νοεμβρίου 2016

"Ο Έλληνας Τούρκος": Από τη σκλαβιά στον παράδεισο

Μία απίστευτη ιστορία από τα χρόνια της ελληνικής επανάστασης φέρνει στο φως ένα νέο ιστορικό πόνημα. Πρόκειται για την ιστορία ενός παιδιού που σώθηκε από τη σφαγή της Χίου, το 1822, πουλήθηκε ως σκλάβος και κατέληξε να γίνει Μέγας Βεζίρης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

 




Ουδείς από τους κατοίκους της Χίου φανταζόταν τι θα ακολουθήσει βλέποντας την ανοιξιάτικη εκείνη ημέρα του 1822, Μεγάλη Εβδομάδα, στα ανοιχτά της θάλασσας την τεράστια τουρκική αρμάδα να κατευθύνεται στο εξεγερμένο νησί. Οι Τούρκοι δεν θα αποβιβαστούν τούτη τη φορά για μία από τις συνήθεις επιχειρήσεις καταστολής και παραδειγματισμού των επαναστατών, αλλά για να αφανίσουν το ευτυχισμένο νησί. Και δεν θ’ αφήσουν πέτρα πάνω στην πέτρα. Εσφαξαν, έκαψαν, ατίμασαν, άρπαξαν γυναικόπαιδα για να τα πουλήσουν δούλους και να «εμπλουτίσουν» τα χαρέμια.

Ο πολιτισμένος κόσμος θα φρίξει από τη βαρβαρότητα, ο Ντελακρουά θα αποτυπώσει τη σφαγή σ’ ένα από τα μεγαλειώδη έργα του, «...θάνατος πέρα ώς πέρα» θα γράψει στο ποίημά του «Το αγόρι της Χίου» ο Βίκτωρ Ουγκό, στη Δύση θα φουντώσει ο φιλελληνισμός που θα λειτουργήσει ως καύσιμο για τους επαναστατημένους Ελληνες.

Ο Ιμπραήμ Εντχεμ Πασάς ήταν τότε έξι ή οχτώ χρόνων. Δεν ήταν αυτό το όνομά του, και ούτε βεβαίως είχε το αξίωμα του πασά. Ο Ιμπραήμ ήταν Ελληνας, χριστιανός ορθόδοξος και κανείς δεν γνωρίζει το πραγματικό του όνομα. Το βέβαιο είναι ότι αυτό το «αγόρι της Χίου», που σώθηκε από τη σφαγή, πουλήθηκε ως σκλάβος, έφτασε να γίνει Μέγας Βεζίρης, πρωθυπουργός δηλαδή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Τη διαδρομή του μικρού Ελληνόπουλου από την «κόλαση της Χίου» το 1822 στον παράδεισο της Υψηλής Πύλης, όπως αποτυπώνεται στα υπάρχοντα αρχεία, περιγράφει ο συγγραφέας κ. Χρίστος Χριστοδούλου στο βιβλίο του με τίτλο «Ο Eλληνας Τούρκος» που κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες στη Θεσσαλονίκη (Επίκεντρο).

Ο μικρός Ελληνας θα πουληθεί σκλάβος στον Τούρκο αρχιναύαρχο Χουσρέβ Πασά, που ήταν άτεκνος, και σύμφωνα με τα τότε έθιμα του πολέμου πρώτα θα προσηλυτιστεί στο Ισλάμ. Αντιλαμβανόμενος ότι είχε να κάνει με παιδί υψηλής ευφυΐας ο Οθωμανός αξιωματούχος έστειλε τον Ιμπραήμ στο Παρίσι για σπουδές απ’ όπου επέστρεψε με το πτυχίο του μεταλλειολόγου μηχανικού και εντάχθηκε στον στρατό. Θα ακολουθήσει μια ξέφρενη πορεία προς την κορυφή της πυραμίδας εξουσίας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με τον «Ελληνα Τούρκο» να κατακτά σε διάστημα 50 χρόνων τις πιο υψηλές θέσεις του κράτους, όπως αξιωματικός του στρατού, υπασπιστής του σουλτάνου, υπουργός Εσωτερικών, υπουργός Δημοσίων Εργων, υπουργός Υγιεινής, κυβερνήτης των Ιωαννίνων, υπουργός Εξωτερικών, πρεσβευτής, πρόεδρος του συμβουλίου επικρατείας, συντάκτης των κυριότερων εκσυγχρονιστικών και μεταρρυθμιστικών νομοθετημάτων της Αυτοκρατορίας, και τέλος Μέγας Βεζίρης.

«Η ελληνική καταγωγή του ήταν σε όλους γνωστή. Ο ίδιος όμως και το περιβάλλον του τροφοδοτούσαν την άποψη ότι ήταν μουσουλμάνος Κιρκασιανής καταγωγής, κάτι που δεν επικράτησε τελικά. Ο Ιμπραήμ Εντχέμ έζησε μια ζωή μουσουλμάνου ζηλωτή, προσεκτικά οργανωμένη ώστε να μην παρεξηγηθεί ως ψευδομουσουλμάνος ή αποστάτης. Γι’ αυτό αφιερώθηκε με ειλικρίνεια και εντιμότητα στην υπηρεσία της Αυτοκρατορίας που τον ανέδειξε παρότι του στέρησε την οικογένεια, τη θρησκεία και το νησί του», λέει στην «Κ» ο κ. Χριστοδούλου.

Καταγωγή


Το βιβλίο υιοθετεί τρεις βασικές εκδοχές ως προς την ελληνική του καταγωγή. «Κάποιοι Χιώτες ερευνητές αναφέρουν την οικογένεια Πυρρίκη από τη Βέσσα της Χίου. Ο μεγαλοτραπεζίτης Γεώργιος Ζαρίφης, στενός φίλος του Μεγάλου Βεζίρη και δανειστής του Οθωμανικού κράτους, ισχυρίζεται ότι ο Εντχέμ καταγόταν από τους Σκαραμαγκάδες, άποψη που μάλλον φαίνεται να προτιμούν οι σημερινοί απόγονοί του στην Τουρκία. Τέλος, υπάρχει και μια τρίτη εκδοχή που την εμφάνισαν οι εφημερίδες της Αθήνας το 1877, την περίοδο που ο Εντχέμ έγινε Μέγας Βεζίρης: Οτι τάχα ο πασάς είχε στη μικρή τότε ελληνική πρωτεύουσα αδελφό καθηγητή του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου από την οικογένεια Κόκκινου της Χίου».

Ο Ιμπραήμ Εντχέμ Πασάς πέθανε στην Κωνσταντινούπολη το 1893 και τάφηκε στο Τέμενος της Μιχριμάχ Σουλτάνας στο Σκούταρι, που έχτισε ο κατά πολλούς ελληνικής επίσης καταγωγής, μεγαλοφυής αρχιτέκτονας Σινάν. Η είδηση του θανάτου του και το ελληνικό βιογραφικό του έτυχαν τότε παγκόσμιας προβολής.

Ο μεγάλος γιος του, ο Οσμάν Χαμντί Μπέης, θεωρείται σήμερα ο μεγαλύτερος ζωγράφος της Τουρκίας και ήταν ο μόνος που δήλωνε ότι η καταγωγή τους ήταν ελληνική.

Πηγή: "Η Καθημερινή" (βλ. http://www.kathimerini.gr/884265/article/epikairothta/ellada/agori-ths-xioy-apo-sklavos-vezirhs